Surinaamse begrafenis en uitvaart: Creoolse rouwrituelen uitgelegd

In het kort

• De avond voor de begrafenis is er vaak een dodenwake: de dede oso.
• De rituele wassing van de overledene is een belangrijk moment, met zang en kleine rituelen.
• Bij de begrafenis dragen veel mensen wit en zijn er rouwliederen, blaasmuziek en soms dans.
• Na de begrafenis volgen nog herdenkingsbijeenkomsten.
• Gebruiken verschillen per familie en geloof: christelijk, Winti of een mengvorm.

Een Creoolse Surinaamse begrafenis is vaak uitbundiger dan een gemiddelde begrafenis in Nederland. Lees over de dede oso, de rituele wassing, witte kleding, rouwliederen en dansen naar het graf.

Een Creoolse Surinaamse begrafenis is vaak uitbundiger dan de gemiddelde begrafenis in Nederland. Het is niet alleen een moment om te rouwen, maar ook om het leven van de overledene te vieren. De ziel of geest van de dode verdient respect en moet geëerd én vermaakt worden.

Wie zijn Creoolse Surinamers?

Creoolse Surinamers, ook wel Afro-Surinamers genoemd, zijn grotendeels nakomelingen van Afrikanen die tot slaaf werden gemaakt. Naast de Creolen kent Suriname ook de Marrons: nakomelingen van tot slaaf gemaakten die het binnenland in vluchtten en daar eigen gemeenschappen vormden. Suriname is een land met veel bevolkingsgroepen en geloven. Dit artikel gaat over de rouwrituelen in de Creoolse traditie. Hindoestaanse, Javaanse of islamitische Surinamers hebben eigen gebruiken.

De dodenwake: dede oso

Een belangrijke fase is de avond voor de begrafenis: de dodenwake. Familie en kennissen komen samen om de overledene te herdenken en afscheid te nemen. Deze bijeenkomst heet dede oso, wat letterlijk 'sterfhuis' betekent. Vaak vindt die plaats in het huis waar de overledene of de familie woonde. Er wordt gezongen, verteld, gegeten en gedronken. Meer over dit gebruik lees je in wat houdt een dodenwake in?

De rituele wassing van de overledene

Bijzonder aan de Afro-Surinaamse rouwrituelen is de aandacht voor het wassen van de dode. Daarbij wordt gezongen en worden kleine rituelen uitgevoerd, zoals het uitspreken van bepaalde woorden en het meegeven van spullen in de kist. De familie krijgt hierbij begeleiding van dinari's: afleggers of lijkenwassers. Zij helpen om op een goede manier afscheid te nemen. Zo kan de geest van de overledene rustig de wereld verlaten en kunnen de nabestaanden weer verder.

Afscheid met handen en woorden

In Suriname gaan de directe familieleden voor de wassing vaak naar de overledene om met hem of haar te praten. Over wie de overledene was en hoe ze samen in het leven stonden. Men gelooft dat de overledene hen nog kan horen. Daarna wassen de familieleden hun handen in een kommetje met een bodempje alcohol of palm, met daarin kamfer en blauwsel. Staande achter het hoofd leggen ze beide handen tegen de wangen van de overledene. Daarna wassen ze de handen opnieuw.

Voor de wassing van het lichaam zelf gebruikt men traditioneel een mengsel van onder meer alcohol, glycerine en tabaksbladeren. Het ritueel kan uren duren. Meer over de traditionele verzorging lees je in de Afro-Surinaamse laatste zorg.

De begrafenis

Voorafgaand aan de begrafenis worden tijdens een kerkdienst rouwliederen gezongen. Bij de begrafenis zijn veel mensen in het wit gekleed. Vrouwen uit de naaste familie dragen vaak een geknoopte hoofddoek, de angisa (ook wel anjisa).

Vaak gaat een bazuinkoor of een trompettist voor de stoet uit. Veel Surinamers geven tijdens hun leven aan dat ze dansend naar het graf gebracht willen worden. Het is een oude gewoonte en een troostende vorm van rouwverwerking. Even gaat alle aandacht naar de muziek en de beweging. Lees ook waarom er met de kist wordt gedanst.

Na de begrafenis

In de Afro-Surinaamse traditie werkt men langzaam toe naar een definitief afscheid. Ook na de begrafenis komt de familie nog een aantal keren bij elkaar om de overledene te herdenken. Een bekend moment is de aitidei, de achtste dag. Wie gelooft in een voortbestaan als geest, begeleidt de geest tijdens deze bijeenkomsten naar het hiernamaals en maakt zo de band met de overledene los.

Verschillende geloven door elkaar

De rouwrituelen van Afro-Surinamers veranderen en verschillen per familie. Er is niet één religieuze achtergrond. Sommigen zijn katholiek, anderen lid van de Evangelische Broedergemeente. Weer anderen voelen zich thuis bij Winti, het Afro-Surinaamse volksgeloof waarin voorouder- en natuurgeesten centraal staan. Deze achtergronden bestaan naast elkaar en zijn vaak met elkaar vermengd. In Nederland passen families de gebruiken bovendien aan de regels en mogelijkheden hier aan.

Een Surinaamse uitvaart regelen in Nederland

Wil je een uitvaart met Surinaamse gebruiken? Bespreek dan vooraf met de uitvaartondernemer welke rituelen je belangrijk vindt, zoals de wassing door familie, een dede oso of muziek en dans bij het graf. Niet elke locatie biedt dezelfde ruimte. In de bedrijvengids vind je specialisten in rituelen en tradities. Benieuwd naar gebruiken in andere Surinaamse gemeenschappen? Lees dan over de Hindoestaanse uitvaart.

Veelgestelde vragen

Wat is een Creoolse Surinamer?

Een Creoolse Surinamer is een Surinamer van grotendeels Afrikaanse afkomst, vaak een nakomeling van tot slaaf gemaakte Afrikanen. Marrons zijn een aparte groep: nakomelingen van mensen die uit de slavernij naar het binnenland vluchtten.

Wat draag je naar een Surinaamse begrafenis?

Bij Creoolse begrafenissen dragen veel mensen wit. Twijfel je, vraag het dan aan de familie. Soms vraagt de familie om een bepaalde kleur of kledingstijl.

Wat is de Surinaamse rituele wassing?

Dat is het wassen en verzorgen van de overledene door of samen met de familie, begeleid door dinari's. Er wordt bij gezongen en de familie neemt met kleine rituelen afscheid.

Wat is een dede oso?

De dede oso is de dodenwake, meestal de avond voor de begrafenis. Familie en bekenden komen samen in het sterfhuis om de overledene te herdenken.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Wat is een technische begrafenis?

Een technische begrafenis is een begrafenis zonder afscheidsdienst. Er is geen samenkomst in een aula of kerk, en er zijn geen of maar een paar nabestaanden bij het graf. Het is de eenvoudigste en goedkoopste manier van begraven.

Meestal gaat het om een algemeen graf. Daarin heb je geen eigen grafrecht en het graf kan na de wettelijke termijn van tien jaar worden geruimd. Wil je een eigen graf met een grafsteen, dan betaal je grafrechten voor een langere periode.

Zie ook de woordenlijst: Technische begrafenis.

Bekijk deze vraag

Hoe verloopt een Surinaamse of Antilliaanse uitvaart?

Surinaamse en Antilliaanse uitvaarten worden gekenmerkt door een rijke culturele traditie. De wake speelt een grote rol, waarbij vrienden en familie meerdere nachten samenkomen. Muziek en dans zijn vaak onderdeel van het afscheid. De kist wordt soms dansend naar het graf gedragen. Er is veel aandacht voor gemeenschap en samenzijn rondom het verlies.

Bekijk deze vraag

Wat zijn Surinaamse en Antilliaanse uitvaarttradities?

Surinaamse en Antilliaanse uitvaarten worden gekenmerkt door een rijke traditie: de wake speelt een grote rol, muziek en dans zijn onderdeel van het afscheid en de kist wordt soms dansend naar het graf gedragen.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over rouw en verlies