Nalatenschap afwikkelen: zo regel je een erfenis na een overlijden, stap voor stap

In het kort

• Zoek eerst uit of er een testament is en wie de erfgenamen zijn.
• Iedere erfgenaam kiest: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.
• Met een verklaring van erfrecht kun je bij de bank en andere instanties zaken regelen.
• Eerst worden de schulden betaald, daarna wordt de rest verdeeld.
• Er geldt geen vaste termijn voor de hele afwikkeling, maar wel voor bijvoorbeeld de aangifte erfbelasting.

Een nalatenschap afwikkelen doe je in een aantal vaste stappen: uitzoeken of er een testament is, bezittingen en schulden in kaart brengen, de erfenis aanvaarden of verwerpen, instanties informeren en de erfenis verdelen. Zo pak je het aan.

Als iemand overlijdt, moet de erfenis worden afgehandeld. Dat heet het afwikkelen van de nalatenschap. Het gaat om alles wat de overledene bezat en alles wat hij of zij nog moest betalen. Het is vaak meer werk dan mensen denken, en het valt in een periode waarin je eigenlijk ruimte nodig hebt om te rouwen. Met een duidelijk stappenplan houd je overzicht.

Wat is een nalatenschap?

De nalatenschap (of erfenis) is alles wat iemand bij overlijden achterlaat: bezittingen zoals een huis, spaargeld, beleggingen, een auto en spullen, maar ook schulden zoals een hypotheek, openstaande rekeningen of een lening. Erfgenamen erven dus niet alleen het positieve deel. Daarom is het belangrijk om eerst een goed overzicht te maken voordat je iets verdeelt.

Stap 1: zoek uit of er een testament is

Een testament bepaalt wie erft en wie de afwikkeling regelt. Of er een testament is, kun je laten nagaan in het Centraal Testamentenregister. Dat kan via een notaris. In het testament kan ook een executeur zijn benoemd: de persoon die de nalatenschap afhandelt.

Afhandeling erfenis zonder testament

Is er geen testament, dan geldt het wettelijk erfrecht. Bij een overledene met een echtgenoot of geregistreerd partner en kinderen krijgt de partner in de regel alle bezittingen. De kinderen krijgen dan een vordering op de partner ter waarde van hun deel. Die vordering kunnen ze meestal pas opeisen als de partner ook overlijdt. Is er geen partner, dan erven de kinderen in gelijke delen. Omdat elke situatie anders is, is het verstandig om bij twijfel een notaris te vragen wie precies erfgenaam is.

Stap 2: maak een overzicht van bezittingen en schulden

Breng alles in kaart. Denk aan:

• bankrekeningen, spaarrekeningen en beleggingen;
• een eigen huis of ander vastgoed;
• verzekeringen, zoals een uitvaartverzekering of levensverzekering;
• pensioen en eventuele uitkeringen aan nabestaanden;
• schulden, leningen, de hypotheek en lopende rekeningen;
• abonnementen en contracten die nog doorlopen;
• digitale bezittingen en accounts.

Met dit overzicht kun je beoordelen of de erfenis positief of negatief is.

Stap 3: kies of je de erfenis aanvaardt

Iedere erfgenaam maakt een eigen keuze:

• Zuiver aanvaarden: je accepteert de erfenis met alle bezittingen én schulden. Ben je er zeker van dat er geen grote schulden zijn, dan is dit de eenvoudigste keuze.
• Beneficiair aanvaarden: je aanvaardt de erfenis, maar je hoeft schulden niet uit je eigen geld te betalen. Lees meer over beneficiair aanvaarden en de valkuilen.
• Verwerpen: je weigert de erfenis. Je krijgt dan niets, maar je hoeft ook geen schulden te betalen. Zie ook een erfenis weigeren.

Let op: als je je gedraagt als erfgenaam, bijvoorbeeld door spullen weg te geven of geld van de rekening te halen voor eigen gebruik, kan dat worden gezien als zuivere aanvaarding. Doe dat dus niet voordat je een keuze hebt gemaakt. Beneficiair aanvaarden en verwerpen doe je via een verklaring bij de rechtbank.

Stap 4: vraag een verklaring van erfrecht aan

Banken en andere instanties willen weten wie bevoegd is om namens de erfgenamen te handelen. Daarvoor vraag je bij een notaris een verklaring van erfrecht aan. Hierin staat wie de erfgenamen zijn en wie de nalatenschap mag afwikkelen. Bij kleine en eenvoudige nalatenschappen accepteren sommige banken ook andere documenten. Vraag dat bij de bank na.

Stap 5: informeer instanties

Na een overlijden moeten veel partijen op de hoogte worden gebracht: banken, verzekeraars, pensioenfondsen, woningverhuurder, energieleverancier en abonnementen. Een deel van de overheidsinstanties wordt automatisch ingelicht via de gemeente. Lees in dit overzicht wat je met de overheid moet regelen.

Stap 6: betaal schulden en regel de belastingen

Eerst worden de schulden van de overledene betaald, inclusief de kosten van de uitvaart. Daarnaast zijn er twee belastingzaken:

• Aangifte inkomstenbelasting voor de overledene over het jaar van overlijden (en eventueel nog het jaar ervoor).
• Aangifte erfbelasting: bij een overlijden in 2026 of later binnen 20 maanden, bij een overlijden in 2025 of eerder binnen 8 maanden. Lees meer over hoeveel erfbelasting je betaalt.

Stap 7: verdeel de erfenis

Als de schulden zijn betaald, kan de rest worden verdeeld volgens het testament of het wettelijk erfrecht. Leg de afspraken vast, bijvoorbeeld in een akte van verdeling bij de notaris als er een huis in de nalatenschap zit. Zorg dat alle erfgenamen de eindafrekening kunnen inzien. Dat voorkomt onenigheid. Lopen de gesprekken vast? Dan kan een mediator helpen. Lees meer over afwikkeling zonder ruzie.

Stap 8: sluit de administratie af

Tot slot hef je rekeningen op, beëindig je abonnementen en contracten en bewaar je de belangrijkste documenten. Denk ook aan online accounts en sociale media.

Hulp bij de afhandeling van een erfenis

Je hoeft dit niet alleen te doen. Een notaris, een erfrechtadvocaat of een bureau voor nabestaandenzorg kan (een deel van) de afwikkeling van je overnemen. Dat is vooral handig bij een huis, een eigen bedrijf, schulden of meerdere erfgenamen die het niet eens zijn. In onze bedrijvengids vind je specialisten in nalatenschap.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het afwikkelen van een nalatenschap?

Daar staat geen vaste termijn voor. Een eenvoudige erfenis kan binnen enkele maanden klaar zijn. Met een huis, schulden of onenigheid kan het een jaar of langer duren. Lees meer in hoe lang het afwikkelen van een nalatenschap duurt.

Hoe lang na een overlijden krijg je je erfenis?

Je krijgt je deel pas als de schulden zijn betaald en de erfgenamen het eens zijn over de verdeling. Dat hangt dus af van hoe ingewikkeld de nalatenschap is.

Wie regelt de nalatenschap als er geen testament is?

Dan regelen de erfgenamen het samen. Ze kunnen ook samen iemand machtigen, bijvoorbeeld een van de erfgenamen of een notaris.

Ben je verplicht een notaris in te schakelen?

Niet altijd. Een notaris is wel nodig voor een verklaring van erfrecht en bij de overdracht van een huis. Veel mensen kiezen voor hulp om fouten te voorkomen.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Wat is de eerste stap bij het afwikkelen van een erfenis?

De eerste stap is via een notaris het Centraal Testamentenregister raadplegen om te controleren of er een testament is. Vervolgens stelt de notaris een verklaring van erfrecht op waarmee je bankrekeningen kunt deblokkeren.

Vind een erfrechtsspecialist via onze bedrijvengids.

Bekijk deze vraag

Hoe lang duurt het afwikkelen van een nalatenschap?

Een eenvoudige nalatenschap kan in 3 tot 6 maanden zijn afgewikkeld. Een ingewikkelde nalatenschap kan jaren duren.

De aangifte erfbelasting moet binnen 20 maanden na het overlijden binnen zijn als iemand in 2026 of later is overleden. Bij overlijden in 2025 of eerder was dat 8 maanden. Daarna rekent de Belastingdienst belastingrente. Een notaris of erfrechtspecialist kan je hierbij verder helpen.

Bekijk deze vraag

Hoe lang duurt het afwikkelen van een erfenis?

Een eenvoudige nalatenschap kan binnen 3 tot 6 maanden worden afgewikkeld. Een nalatenschap met een huis, een bedrijf of conflicten kan jaren duren.

De aangifte erfbelasting moet op tijd binnen zijn. Bij overlijden in 2026 of later heb je daarvoor 20 maanden na het overlijden. Bij overlijden in 2025 of eerder is dat 8 maanden. Daarna betaal je belastingrente.

Een notaris of erfrechtspecialist kan je hierbij verder helpen.

Bekijk deze vraag

Wat kost het om een erfenis te verwerpen?

Je kunt een erfenis verwerpen of beneficiair aanvaarden met een verklaring bij de rechtbank. Daarvoor betaal je griffierecht, volgens rechtspraak.nl 165 euro per verklaring. Dienen alle erfgenamen samen één verklaring in, dan betalen ze één keer.

Heb je een laag inkomen, dan is het gratis als je een inkomensverklaring van de Raad voor Rechtsbijstand meestuurt. Je kunt de verklaring ook via een notaris laten afleggen; dan betaal je ook het tarief van de notaris. Neem geen spullen of geld uit de nalatenschap mee voordat je hebt gekozen.

Zie ook de woordenlijst: Zuivere aanvaarding.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over erfrecht en testament