
Lijkschouw en lijkschouwer: wat gebeurt er na een overlijden?
In het kort
- Bij elk overlijden doet een arts een lijkschouw: hij stelt de dood vast en beoordeelt of die natuurlijk is.
- Meestal doet de eigen huisarts of behandelend arts dit. Is die er niet, dan een waarnemer, bijvoorbeeld van de huisartsenpost.
- Bij een natuurlijke dood vult de arts de verklaring van overlijden (A) en de doodsoorzaakverklaring (B) in.
- Bij een niet-natuurlijke dood of twijfel komt de gemeentelijk lijkschouwer, die de officier van justitie inlicht.
Na elk overlijden in Nederland volgt een lijkschouw. Lees wat de behandelend arts en de gemeentelijk lijkschouwer doen, wat de A- en B-verklaring zijn en wat dit voor jou als nabestaande betekent.
Na elk overlijden in Nederland wordt de overledene onderzocht door een arts. Dat heet de lijkschouw. De arts stelt vast dat iemand is overleden en beoordeelt of het om een natuurlijke dood gaat. Pas daarna kan de uitvaart worden geregeld. In dit artikel lees je wat een lijkschouw is, wie hem uitvoert, wat een gemeentelijk lijkschouwer doet en wat dit voor jou als nabestaande betekent.
Wat is een lijkschouw?
Een lijkschouw is het onderzoek van een overledene door een arts. Het is wettelijk geregeld in de Wet op de lijkbezorging. De lijkschouw heeft twee doelen:
- vaststellen dat de persoon echt is overleden;
- beoordelen of de dood een natuurlijke oorzaak heeft, zoals ziekte of ouderdom, of een niet-natuurlijke oorzaak, zoals een ongeval, zelfdoding, euthanasie of een misdrijf.
Wie voert de lijkschouw uit?
In de meeste gevallen doet de behandelend arts de lijkschouw. Bij een overlijden thuis is dat meestal de huisarts, in het ziekenhuis de specialist en in een verpleeghuis de specialist ouderengeneeskunde. Is de eigen arts niet bereikbaar, dan komt een waarnemend arts, bijvoorbeeld van de huisartsenpost.
De arts bekijkt het lichaam, kijkt naar de medische voorgeschiedenis en praat soms met de mensen die erbij waren. Bij een verwacht overlijden na een ziekte is de lijkschouw meestal kort.
Natuurlijke dood: de A- en B-verklaring
Is de arts ervan overtuigd dat het om een natuurlijke dood gaat, dan vult hij twee formulieren in:
- De verklaring van overlijden (A-verklaring): hiermee kan de uitvaartondernemer aangifte van overlijden doen bij de gemeente. Daarna kan de uitvaart doorgaan.
- De doodsoorzaakverklaring (B-verklaring): hierin staat de doodsoorzaak. Dit formulier gaat in een gesloten envelop naar het CBS voor statistiek. Nabestaanden krijgen het niet te zien.
Daarna kun je samen met de uitvaartbegeleider verder met het regelen van de uitvaart. Hoe dat gaat, lees je in alles over het regelen van een uitvaart.
Wat doet een gemeentelijk lijkschouwer?
Twijfelt de arts aan een natuurlijke dood, of is het duidelijk geen natuurlijke dood, dan mag hij geen verklaring van overlijden afgeven. Hij schakelt dan de gemeentelijk lijkschouwer in. Dat is een forensisch arts, vaak in dienst van de GGD.
De gemeentelijk lijkschouwer onderzoekt de overledene en de omstandigheden en licht de officier van justitie in. Die beslist of er verder onderzoek nodig is, bijvoorbeeld door de politie of door een gerechtelijke sectie (obductie). Als er geen verder onderzoek nodig is, geeft de officier van justitie het lichaam vrij. Pas dan kan de uitvaart worden geregeld. Meer over obductie lees je in wat is obductie of autopsie?
De gemeentelijk lijkschouwer wordt onder andere ingeschakeld bij:
- een ongeval, bijvoorbeeld in het verkeer, thuis of op het werk;
- zelfdoding of een vermoeden daarvan;
- een (mogelijk) misdrijf;
- euthanasie of hulp bij zelfdoding;
- een onverwacht overlijden waarvan de oorzaak niet duidelijk is.
Overlijdt een kind of jongere onder de 18 jaar, dan moet de behandelend arts altijd eerst overleggen met de gemeentelijk lijkschouwer.
TIP: Klik hier om in contact te komen met de ondernemers in onze bedrijvengids waar wij mee samenwerken. Zij helpen je graag verder bij het regelen van een uitvaart en alles wat erbij komt kijken.
Wat betekent de lijkschouw voor jou als nabestaande?
- Raak zo min mogelijk aan als het overlijden onverwacht was, totdat de arts er is.
- Bij een natuurlijke dood merk je weinig van de lijkschouw. De arts komt, onderzoekt de overledene en geeft de formulieren mee of af aan de uitvaartondernemer.
- Bij een niet-natuurlijke dood kan het langer duren voordat je bij je dierbare kunt en de uitvaart kunt plannen. Ook kan de politie langskomen. Dat is een standaardprocedure en betekent niet dat iemand ergens van verdacht wordt.
- Vragen? Je mag de arts altijd vragen wat er gebeurt en waarom.
Je vindt iemand overleden: wat moet je doen?
Vind je onverwacht iemand die is overleden, bel dan direct 112. Raak de persoon en de omgeving zo min mogelijk aan. Er komt dan een arts, en bij twijfel ook de politie en de gemeentelijk lijkschouwer. Een stappenplan lees je in als je het lichaam van een overledene vindt.
Veelgestelde vragen
Wat is een lijkschouwer?
Een lijkschouwer is een arts die een overledene onderzoekt. Meestal doet de behandelend arts dit. Bij een niet-natuurlijke dood of twijfel komt de gemeentelijk lijkschouwer, een forensisch arts.
Is een lijkschouw hetzelfde als een obductie?
Nee. Bij een lijkschouw wordt de overledene van buiten onderzocht. Bij een obductie of sectie wordt het lichaam inwendig onderzocht. Dat gebeurt alleen als het nodig is of als de nabestaanden er toestemming voor geven.
Hoe lang duurt een lijkschouw?
Bij een natuurlijke dood meestal niet lang. Bij een niet-natuurlijke dood kan het onderzoek langer duren, afhankelijk van de situatie.
Wanneer kan de uitvaart worden geregeld?
Zodra de verklaring van overlijden is afgegeven, of na vrijgave door de officier van justitie bij een niet-natuurlijke dood.
Vragen die families hierover stellen
Ook vaak gevraagd
Wat doet een gemeentelijke lijkschouwer?
Een gemeentelijke lijkschouwer is een forensisch arts die door de gemeente is aangesteld. Hij of zij komt in actie als de behandelend arts geen verklaring van natuurlijk overlijden kan of mag afgeven. Dat is zo na euthanasie of hulp bij zelfdoding, bij een ongeval, een misdrijf of zelfdoding, en als niet duidelijk is waaraan iemand is overleden.
De lijkschouwer onderzoekt de overledene en de omstandigheden. Bij een niet-natuurlijke dood meldt hij dat aan de officier van justitie, die beslist of de overledene wordt vrijgegeven of dat er eerst verder onderzoek komt.
Zie ook de woordenlijst: Lijkschouwer.
Wat gebeurt er na een euthanasie voordat de uitvaart kan beginnen?
Na de euthanasie meldt de arts het overlijden aan de gemeentelijke lijkschouwer. Die komt langs, onderzoekt de overledene en controleert de stukken. Daarna geeft de lijkschouwer de overledene vrij en kan de uitvaartverzorger aan de slag. De melding gaat door naar de Regionale Toetsingscommissie Euthanasie, maar dat heeft geen invloed op de uitvaart.
Veel families bespreken de uitvaart al vooraf met de uitvaartverzorger, soms samen met degene die gaat overlijden. Spreek dan af dat de uitvaartverzorger pas komt als de lijkschouwer klaar is.
Vind een uitvaartondernemer bij jou in de buurt via onze bedrijvengids.
Wat gebeurt er bij een onverwacht of niet-natuurlijk overlijden?
Bij een ongeval, een misdrijf, zelfdoding of een onduidelijke doodsoorzaak mag de huisarts geen verklaring van natuurlijk overlijden afgeven. De arts waarschuwt dan de gemeentelijke lijkschouwer, en vaak komt ook de politie. Raak de overledene en de omgeving zo weinig mogelijk aan tot zij er zijn.
De officier van justitie beslist of de overledene direct wordt vrijgegeven of dat er eerst onderzoek komt, zoals een gerechtelijke sectie. Daarvoor is geen toestemming van de familie nodig. Het kan de uitvaart enkele dagen vertragen. Zodra de overledene is vrijgegeven, kan de uitvaartverzorger alles verder regelen.
Zie ook de woordenlijst: Sectie.
Wat gebeurt er met de bloemen na de crematie?
Losse bloemen mogen altijd meegaan in de crematieoven. Veel mensen kiezen er ook voor om de bloemen na de plechtigheid te laten verwijderen door het crematorium of ze mee te nemen naar huis. Plantjes kunnen eventueel worden meegenomen en thuis worden geplant als levende herinnering. Bij een begrafenis blijven de bloemen doorgaans bij het graf.
Een volgende stap
Stappenplan na overlijden
Wat moet er wanneer gebeuren? Het stappenplan zet het voor je op een rij, van de eerste uren tot de weken erna.
Open het stappenplan →Ondernemers in Opbaren & Verzorging die hierbij kunnen helpen
Alle ondernemers in Opbaren & Verzorging in de gids →Getoond omdat dit artikel over dit onderwerp gaat. Geen commissie, geen bemiddeling; je neemt zelf contact op. De volgorde is alfabetisch.

De Laatste Z
Een mooi en natuurlijk afscheid, zonder zichtbare koeling. Met thanatopraxie kan uw dierbare een natuurlijke uitstraling behouden en is er alle ruimte om thuis of in een uitvaartcentrum afscheid te nemen. De Laatste Z biedt specialistische postmortale zorg met aandacht voor ieder detail.

Inze Meijer Cosmetisch verzorger
Zwolle
Inze Meijer uit Zwolle verzorgt overledenen met camouflage, postmortale make-up en cosmetische verzorging. Met rust, aandacht en vakmanschap zorgt zij dat je dierbare er vertrouwd en verzorgd uitziet, zodat je op een fijne manier afscheid kunt nemen.