De laatste zorg van een overledene: wat houdt het in en hoe gaat het?
4 minuten lezenDoor Redactie Uitvaart-Platform.nl · nagekeken door 
Amisha Mannak-SoeratramBijgewerkt
In het kort
- De laatste zorg is het wassen, verzorgen en aankleden van de overledene, zodat hij of zij er rustig en verzorgd uitziet.
- Het gebeurt na de lijkschouw door de arts.
- Een uitvaartverzorger, verpleegkundige of gespecialiseerde verzorger doet het, vaak samen met de familie als die dat wil.
- Je mag zelf helpen, en je mag je dierbare aanraken, vasthouden en kussen.
Na een overlijden wordt het lichaam van de overledene verzorgd en klaargemaakt voor het opbaren en het afscheid. Dat heet de laatste zorg, ook wel afleggen of laatste verzorging genoemd. Het gebeurt met veel aandacht en respect. In dit artikel lees je wat de laatste zorg inhoudt, wie het doet, welke stappen erbij horen en hoe je er zelf bij kunt zijn.
Wat is de laatste zorg?
De laatste zorg is de verzorging van het lichaam na het overlijden. Het doel is dat de overledene er zo rustig en vertrouwd mogelijk uitziet, zodat familie en vrienden op een waardige manier afscheid kunnen nemen. Het is ook een laatste daad van zorg en liefde voor iemand.
De laatste zorg begint pas als de arts de lijkschouw heeft gedaan. Bij een natuurlijke dood kan de verzorging daarna meteen beginnen. Is er twijfel over de doodsoorzaak, dan wacht men tot de gemeentelijk lijkschouwer of justitie toestemming geeft. Meer daarover lees je in lijkschouw en lijkschouwer.
Wie doet de laatste zorg?
- In een zorginstelling of ziekenhuis doen verpleegkundigen of verzorgenden het soms, vaak in overleg met de familie.
- Thuis of in een rouwcentrum doet meestal de uitvaartverzorger het, of een gespecialiseerde verzorger.
- Nabestaanden kunnen helpen of het (deels) zelf doen. In veel culturen en religies is dat zelfs gebruikelijk.
Gespecialiseerde verzorgers vind je bij opbaren en verzorging in onze bedrijvengids.
De stappen van de laatste zorg
1. Vervoer naar de plek van verzorging
Als de overledene niet thuis wordt verzorgd, wordt hij of zij overgebracht naar een rouwcentrum of verzorgingsruimte. Dat gebeurt meestal met een rouwauto of uitvaartbus.
2. Wassen
Het lichaam wordt gewassen, het haar wordt gewassen en gekamd, de nagels worden verzorgd en mannen worden zo nodig geschoren. Lees meer in het lichaam van een overledene wassen.
3. Ogen, mond en handen
De ogen en de mond worden gesloten en de handen worden vaak gevouwen of rustig neergelegd. Hoe dat gaat, lees je in de ogen van een overledene sluiten.
4. Aankleden
De overledene krijgt de kleding aan die de familie heeft uitgekozen, of die de overledene zelf wilde. Dat kan nette kleding zijn, maar ook een favoriete trui of pyjama. Ook sieraden, een bril of een knuffel kunnen erbij.
5. Make-up en uiterlijke verzorging
Soms wordt er make-up aangebracht, bijvoorbeeld bij verkleuringen of wondjes, of omdat de overledene zelf altijd make-up droeg. Vaak gebruiken verzorgers een foto van de overledene, zodat hij of zij zoveel mogelijk op zichzelf lijkt.
6. Koelen en opbaren
Daarna wordt de overledene opgebaard: thuis, in een rouwcentrum of in een andere ruimte. Het lichaam wordt gekoeld, zodat het tot de uitvaart in goede staat blijft. Lees meer in koelen van een overledene.
TIP: Klik hier om in contact te komen met de ondernemers in onze bedrijvengids waar wij mee samenwerken. Zij helpen je graag verder bij het regelen van een uitvaart en alles wat erbij komt kijken.
Zelf helpen bij de laatste zorg
Veel nabestaanden vinden het waardevol om zelf iets te doen: het haar kammen, de handen insmeren, de kleding uitzoeken of helpen met aankleden. Het kan helpen bij het besef dat iemand er niet meer is, en het voelt voor veel mensen als een laatste liefdevol gebaar. Zeg het tegen de uitvaartverzorger als je wilt helpen. Je bepaalt zelf hoeveel je doet. Ideeën vind je in 15 liefdevolle rituelen die je zelf kunt doen.
Mag je een overledene aanraken of kussen?
Ja. Je mag je dierbare aanraken, de hand vasthouden, over het haar strijken en een kus geven. Weet wel dat een overledene koud aanvoelt, zeker na het koelen. Is iemand overleden aan een besmettelijke ziekte, vraag dan aan de uitvaartverzorger of je extra voorzichtig moet zijn.
Veelgestelde vragen
Wat is de laatste zorg?
De verzorging van het lichaam na het overlijden: wassen, verzorgen, aankleden en opbaren, zodat de overledene er rustig en verzorgd uitziet voor het afscheid.
Wat is het verschil tussen laatste zorg en afleggen?
Er is geen verschil. Afleggen is een ouder woord voor de laatste zorg van een overledene.
Mag ik zelf mijn overleden dierbare verzorgen?
Ja. Je kunt helpen of het (deels) zelf doen, eventueel met begeleiding van de uitvaartverzorger.
Hoe lang na het overlijden gebeurt de laatste zorg?
Meestal binnen enkele uren na het overlijden, zodra de arts de lijkschouw heeft gedaan.
In ons glossy uitvaartmagazine Uitvaart Inside vind je regelmatig verhalen en informatie over de laatste zorg.
Vragen die families hierover stellen
Ook vaak gevraagd
Hoe zorg ik voor kleding als iemand in het ziekenhuis overlijdt?
Breng de gewenste kleding naar het rouwcentrum of de opbaarlocatie. De uitvaartondernemer kleedt de overledene aan. Zorg dat de kleding schoon en klaar is en vergeet geen ondergoed, sokken of accessoires.
Wat is palliatieve zorg?
Palliatieve zorg is zorg gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met een levensbedreigende ziekte en hun naasten. Het richt zich niet op genezing maar op het verlichten van pijn, symptomen en psychische belasting. Palliatieve zorg kan thuis, in een hospice, een verpleeghuis of in het ziekenhuis worden gegeven.
Zie ook de woordenlijst: Palliatieve zorg.
Wat is afscheidskunst en wat houdt het in?
Afscheidskunst is een groeiende trend waarbij kunstenaars worden ingeschakeld om de uitvaart te verrijken met kunst. Denk aan portretkunst van de overledene, levensboeken met foto's en verhalen, handgeschilderde kisten, gepersonaliseerde urnen of schilderijen gemaakt van as. Afscheidskunst maakt de herinnering aan de overledene tastbaar en uniek.
💡 Vind afscheidskunstenaars via onze bedrijvengids.
💡 Zie ook de woordenlijst: Afscheidskunst.
Wat houdt professionele grafzorg in?
Professionele grafzorg omvat het regelmatig onderhouden van het graf: onkruid wieden, beplanting verzorgen, verwelkte bloemen verwijderen en het graf reinigen.
Vind grafzorgspecialisten via onze bedrijvengids.
Een volgende stap
Stappenplan na overlijden
Wat moet er wanneer gebeuren? Het stappenplan zet het voor je op een rij, van de eerste uren tot de weken erna.
Open het stappenplan →Ondernemers in Opbaren & Verzorging die hierbij kunnen helpen
Alle ondernemers in Opbaren & Verzorging in de gids →Getoond omdat dit artikel over dit onderwerp gaat. Geen commissie, geen bemiddeling; je neemt zelf contact op. De volgorde is alfabetisch.
De Laatste Z
Een mooi en natuurlijk afscheid, zonder zichtbare koeling. Met thanatopraxie kan uw dierbare een natuurlijke uitstraling behouden en is er alle ruimte om thuis of in een uitvaartcentrum afscheid te nemen. De Laatste Z biedt specialistische postmortale zorg met aandacht voor ieder detail.
Inze Meijer Cosmetisch verzorger
Zwolle
Inze Meijer uit Zwolle verzorgt overledenen met camouflage, postmortale make-up en cosmetische verzorging. Met rust, aandacht en vakmanschap zorgt zij dat je dierbare er vertrouwd en verzorgd uitziet, zodat je op een fijne manier afscheid kunt nemen.