Lichte balseming: mooi afscheid of moeilijk loslaten?

Een overledene die er nog bijna uitziet alsof hij slaapt. Voor sommige nabestaanden is dat een geruststellende gedachte. Ze kunnen hun dierbare aanraken, nog een keer een hand vasthouden en rustig afscheid nemen. Maar wat als het lichaam er dagen later nog steeds zo vertrouwd uitziet? Wordt het dan niet juist moeilijker om te accepteren dat iemand er niet meer is?

Lichte balseming, officieel thanatopraxie genoemd, wordt steeds vaker als mogelijkheid besproken bij het verzorgen en opbaren van een overledene. De behandeling vertraagt het natuurlijke ontbindingsproces, waardoor het lichaam gedurende een bepaalde periode beter toonbaar blijft. Dat kan nabestaanden helpen, maar roept ook een andere vraag op: is het altijd prettig wanneer de lichamelijke veranderingen na een overlijden minder zichtbaar zijn?

Wat is lichte balseming of thanatopraxie?

Thanatopraxie is een tijdelijke conserverende behandeling van het lichaam na overlijden. Tijdens de behandeling wordt een speciale vloeistof via de bloedvaten in het lichaam gebracht. Hierdoor wordt het natuurlijke ontbindingsproces tijdelijk vertraagd.

De behandeling heeft doorgaans een conserverende werking van ongeveer tien dagen. In die periode kan de overledene zonder actieve lichaamskoeling worden opgebaard. Ook kan de behandeling invloed hebben op de kleur en de soepelheid van de huid. Daardoor kan iemand er minder bleek of koud uitzien dan bij een traditionele opbaring met koeling.

Thanatopraxie is sinds 2010 in Nederland toegestaan. Het is niet hetzelfde als traditionele balseming, waarbij het lichaam voor een langere periode wordt geconserveerd. Bij lichte balseming gaat het nadrukkelijk om tijdelijke conservering tot aan de begrafenis of crematie.

Waarom kiezen nabestaanden voor lichte balseming?

Voor veel families is de periode tussen het overlijden en de uitvaart bijzonder waardevol. Er is tijd om samen te zijn, herinneringen op te halen en op een persoonlijke manier afscheid te nemen.

Sommige nabestaanden vinden het prettig wanneer hun dierbare er in die dagen zo natuurlijk mogelijk uitziet. De huid kan een minder grauwe kleur behouden en voelt minder koud aan. Ook is er geen koelplaat nodig, waardoor het geluid van de koelinstallatie ontbreekt.

Bij een thuisopbaring kan dat een verschil maken. De kamer hoeft niet voortdurend gekoeld te worden en familieleden kunnen gemakkelijker bij hun dierbare zitten.

Ook wanneer iemand door ziekte, medicatie of andere omstandigheden snel lichamelijk verandert, kan thanatopraxie een mogelijkheid zijn om de overledene langer toonbaar te houden. Of de behandeling in een specifieke situatie geschikt is, moet wel door een deskundige worden beoordeeld.

Voor sommige families betekent dit dat ze meer tijd krijgen om afscheid te nemen. Zeker wanneer familieleden uit het buitenland moeten komen of wanneer er bijzondere omstandigheden zijn, kan dat waardevol zijn.

Kan een mooiere opbaring het afscheid moeilijker maken?

Toch is er ook een andere kant. Het lichaam verandert na een overlijden. De huid kan verkleuren, de gelaatstrekken kunnen veranderen en het lichaam wordt langzaam onderdeel van het natuurlijke ontbindingsproces.

Bij een opbaring zonder conserverende behandeling kunnen deze veranderingen in de dagen voor de uitvaart zichtbaar worden. Dat kan confronterend zijn. Tegelijkertijd ervaren sommige nabestaanden die veranderingen als onderdeel van het besef dat hun dierbare is overleden.

Wanneer het lichaam door thanatopraxie langer herkenbaar blijft, kan het voor sommige mensen juist moeilijker zijn om afscheid te nemen van de fysieke aanwezigheid. De overledene ziet er nog vertrouwd uit en kan daardoor bijna lijken alsof hij of zij ieder moment weer wakker wordt.

Dat betekent niet dat lichte balseming het rouwproces vertraagt of dat nabestaanden daardoor minder goed kunnen loslaten. Daarvoor bestaat geen eenvoudige algemene regel. Rouw is persoonlijk en iedereen beleeft de laatste dagen voor de uitvaart anders.

Wel maakt het duidelijk dat de uiterlijke toestand van een overledene invloed kan hebben op hoe nabestaanden de opbaring ervaren.

Er is geen goede of verkeerde keuze

Bij het kiezen van een manier van opbaren is het belangrijk om niet alleen naar de technische mogelijkheden te kijken. Wat vinden de nabestaanden prettig? Hoe willen zij de laatste dagen doorbrengen? En wat past bij de overledene?

De ene familie wil graag dat het lichaam zo lang mogelijk "warm" en herkenbaar blijft. Een andere familie vindt het juist passend om de overledene te koelen. Beide keuzes verdienen respect.

Ook is thanatopraxie niet in iedere situatie mogelijk of wenselijk. De lichamelijke conditie, de omstandigheden rondom het overlijden en eventuele medische bijzonderheden spelen mee. Een gespecialiseerde thanatopracteur kan beoordelen of de behandeling verantwoord kan worden uitgevoerd en welk resultaat realistisch is.

Het is daarom belangrijk om vooraf eerlijk te bespreken wat de behandeling wel en niet kan betekenen.

Wat zijn de nadelen van thanatopraxie?

Lichte balseming heeft voordelen, maar er zijn ook aandachtspunten:

• Aanvullende kosten: thanatopraxie brengt extra behandelingskosten met zich mee. Daar staat tegenover dat actieve koeling doorgaans niet nodig is, waardoor mogelijk wordt bespaard op koelvoorzieningen. Of de totale kosten hoger of lager uitvallen dan bij een traditionele opbaring, hangt af van de situatie en de tarieven van de uitvaartondernemer of thanatopraxeur.

• Niet altijd mogelijk: de lichamelijke conditie en omstandigheden rondom het overlijden kunnen invloed hebben op de geschiktheid van de behandeling.

• Minder zichtbare lichamelijke veranderingen: voor sommige nabestaanden kan het vertrouwde uiterlijk het afscheid van de fysieke aanwezigheid moeilijker maken.

• Een gespecialiseerde behandeling: de behandeling moet worden uitgevoerd door iemand met de juiste deskundigheid en in een daarvoor geschikte omgeving.

Vraag de uitvaartverzorger vooraf naar de kosten, de mogelijkheden en de verwachtingen. Zo kunnen nabestaanden een weloverwogen keuze maken.

Wat zijn de voordelen van thanatopraxie?

Lichte balseming kan verschillende voordelen hebben voor nabestaanden. Vooral de mogelijkheid om langer en op een prettigere manier afscheid te nemen, speelt voor veel families een belangrijke rol.

De belangrijkste voordelen zijn:

• Een natuurlijker uiterlijk: door de behandeling kan de overledene langer een natuurlijke uitstraling behouden. Verkleuringen en andere zichtbare veranderingen kunnen worden beperkt.

• Geen actieve koeling nodig: bij thanatopraxie is doorgaans geen koelplaat nodig. Dat betekent geen voortdurend hoorbaar koelapparaat tijdens de opbaring.

• Meer mogelijkheden voor thuisopbaring: nabestaanden kunnen hun dierbare thuis opbaren zonder dat daarvoor voortdurend actieve lichaamskoeling nodig is.

• Meer tijd om afscheid te nemen: de behandeling vertraagt het ontbindingsproces, waardoor er meer ruimte kan zijn voor bezoek en persoonlijke afscheidsmomenten.

• Een minder koude aanraking: de huid voelt warmer aan dan bij een opbaring waarbij gebruik wordt gemaakt van actieve koeling.

• Mogelijk lagere kosten voor koeling: doordat actieve koeling meestal niet nodig is, kunnen bepaalde kosten voor koelvoorzieningen wegvallen. Of de totale opbaring goedkoper wordt, hangt af van de kosten van de behandeling en de overige voorzieningen.

Voor nabestaanden die het belangrijk vinden om hun dierbare nog een aantal dagen dichtbij te hebben, kan thanatopraxie een waardevolle mogelijkheid zijn. Het geeft families soms net wat meer rust en ruimte om op hun eigen manier afscheid te nemen.

Welke vragen kun je stellen aan de uitvaartverzorger?

Wanneer je nadenkt over de manier waarop je een dierbare wilt laten opbaren, hoef je niet direct te weten welke keuze het beste is. Een goed gesprek met de uitvaartverzorger kan helpen.

Je kunt bijvoorbeeld vragen:

• Wat zijn de verschillen tussen opbaren met koeling en thanatopraxie?

• Hoe lang blijft het lichaam door de behandeling toonbaar?

• Is de behandeling in deze situatie mogelijk?

• Wat verandert er aan het uiterlijk en het gevoel van de huid?

• Kan de overledene thuis worden opgebaard?

• Wat zijn de kosten?

• Wat gebeurt er wanneer de behandeling niet het verwachte resultaat oplevert?

Een uitvaartverzorger kan de mogelijkheden toelichten en samen met de familie bekijken wat passend is.

Afscheid nemen gaat uiteindelijk niet alleen over het lichaam

De laatste dagen voor een uitvaart kunnen een bijzondere betekenis krijgen. Een hand vasthouden, nog een keer over een wang strijken of samen herinneringen ophalen: het zijn kleine momenten die nabestaanden soms nog jarenlang bijblijven.

Of iemand kiest voor lichte balseming of een traditionele opbaring met koeling, maakt die momenten niet minder waardevol. Een overledene hoeft er niet perfect uit te zien om geliefd te zijn. En het natuurlijke verloop van het lichaam hoeft geen afbreuk te doen aan de herinnering aan iemand.

Misschien is dat wel het belangrijkste om te onthouden: er bestaat geen perfecte manier om afscheid te nemen. Het gaat erom dat nabestaanden de ruimte en de keus krijgen om dat afscheid op hun eigen manier vorm te geven.

Veelgestelde vragen over lichte balseming

Wat is het verschil tussen balsemen en thanatopraxie?

Thanatopraxie is een tijdelijke vorm van conservering die het ontbindingsproces ongeveer tien dagen vertraagt. Traditionele balseming is bedoeld om een lichaam veel langer te conserveren en is in Nederland alleen in uitzonderlijke situaties toegestaan.

Hoe lang blijft een lichaam mooi na thanatopraxie?

De behandeling heeft doorgaans een conserverende werking van ongeveer tien dagen. Het uiteindelijke resultaat verschilt per persoon en is afhankelijk van de lichamelijke conditie en omstandigheden.

Kan iemand na thanatopraxie thuis worden opgebaard?

Ja, thuisopbaring is in veel gevallen mogelijk. Omdat actieve koeling doorgaans niet nodig is, hoeft de kamer niet voortdurend koud te worden gehouden. De praktische mogelijkheden worden vooraf besproken met de uitvaartverzorger en thanatopracteur.

Is thanatopraxie verplicht?

Nee. Het is een keuze die nabestaanden kunnen bespreken met de uitvaartverzorger. Opbaren met koeling blijft ook een mogelijkheid.

Kan iedereen een lichte balseming ondergaan?

Niet in alle situaties is de behandeling mogelijk of passend. De lichamelijke conditie, het tijdstip van overlijden en eventuele medische omstandigheden spelen een rol. Een deskundige beoordeelt of de behandeling verantwoord kan worden uitgevoerd.

Is lichte balseming beter voor het rouwproces?

Dat verschilt per persoon. Sommige nabestaanden vinden het prettig dat hun dierbare langer herkenbaar blijft. Anderen ervaren het als passend wanneer de natuurlijke veranderingen van het lichaam zichtbaar zijn. Er is geen algemene regel die bepaalt welke manier van opbaren beter is voor het rouwproces.

Bronnen van dit artikel:

• DELA – Lichte balseming

• GUV – Thanatopraxie

• Hulp bij Uitvaart – Thanatopraxie of koelen

• Verbond van Uitvaartzorg – Handhaving op gebruik balsemingsmiddelen