'%3e%3cpath%20fill='%236C3D5C'%20d='M13.22%203.78s-3.4.78-2.83-2.42c0%200%201-3.06%204.32%200%203.33%203.06%204.39%2010.88%204.39%2010.88s-2.4-7.82-5.88-8.46Z'%20opacity='.5'/%3e%3cpath%20fill='%236C3D5C'%20d='M17.9%2022.62c-3.47-7.11-7.01-7.75-9.13-11.24C6.64%207.9%206.93%206.7%207.35%205.84c.36-.71%201.94-.63%202.58-.42l.02-.01A9.62%209.62%200%200%200%202.9%203.78c-4.67.7-2.33%206.11-2.12%206.47.21.35%201.13%202.77%204.88%205.97a110.6%20110.6%200%200%201%206.73%206.25s3.96%203.27%204.24%207.26c0%200%200%202.63-.85%203.34%200%200%205.6-3.34%202.12-10.45Z'/%3e%3cpath%20stroke='%236C3D5C'%20stroke-miterlimit='10'%20stroke-width='.2'%20d='M9.9%205.4s3.34.58%207.22%208.76%201.8%2013.95%201.8%2013.95'/%3e%3cpath%20fill='%236C3D5C'%20d='M5.58%2016.15s-4.17%204.9-3.68%209.74c.5%204.83%203.47%206.9%203.47%206.9s.85.85%202.62%201.49%202.55%201.06%205.59.35c0%200%201.63-.64%202.2-1.56%200%200-1.35%202.06-5.1-.29-3.75-2.34-1.91-8.39-1.91-8.39s.42-1.99%201.9-3.62l-5.09-4.62ZM26.5%203.78s3.4.78%202.83-2.42c0%200-1-3.06-4.32%200-3.33%203.06-4.39%2010.88-4.39%2010.88s2.4-7.82%205.87-8.46Z'%20opacity='.5'/%3e%3cpath%20fill='%236C3D5C'%20d='M21.82%2022.62c3.47-7.11%207.01-7.75%209.13-11.24%202.13-3.48%201.84-4.69%201.42-5.54-.36-.71-1.94-.63-2.58-.42l-.02-.01a9.62%209.62%200%200%201%207.06-1.63c4.67.7%202.33%206.11%202.12%206.47-.21.35-1.13%202.77-4.88%205.97-3.75%203.2-6.73%206.25-6.73%206.25s-3.96%203.27-4.24%207.26c0%200%200%202.63.85%203.34%200%200-5.6-3.34-2.13-10.45Z'/%3e%3cpath%20stroke='%236C3D5C'%20stroke-miterlimit='10'%20stroke-width='.2'%20d='M29.82%205.4s-3.34.58-7.22%208.76-1.8%2013.95-1.8%2013.95'/%3e%3cpath%20fill='%236C3D5C'%20d='M34.14%2016.15s4.17%204.9%203.68%209.74c-.5%204.83-3.47%206.9-3.47%206.9s-.85.85-2.62%201.49-2.55%201.06-5.59.35c0%200-1.63-.64-2.2-1.56%200%200%201.35%202.06%205.1-.29%203.75-2.34%201.91-8.39%201.91-8.39s-.42-1.99-1.9-3.62l5.09-4.62Z'%20opacity='.5'/%3e%3c/g%3e%3cdefs%3e%3cclipPath%20id='a'%3e%3cpath%20fill='%23fff'%20d='M0%200h39.72v35H0z'/%3e%3c/clipPath%3e%3c/defs%3e%3c/svg%3e)
Nalatenschap en erfrecht
Na een overlijden komen er direct praktische zaken op je af. Hier is een overzicht van wat urgent is en wat kan wachten.
🚨 De eerste uren wat is echt urgent?
Direct na een overlijden zijn slechts drie dingen echt urgent: een arts laten komen voor de overlijdensverklaring, een uitvaartondernemer bellen en directe familie informeren. Al het andere kan wachten. Erfrecht, belasting en notaris hoeven niet in de eerste 24 uur geregeld te worden.
- Arts of huisarts bellen verplicht voor officiële overlijdensverklaring
- Uitvaartondernemer inschakelen voor het ophalen van de overledene
- Directe familie bellen partner, kinderen, ouders
- Uitvaartverzekering opzoeken verzekeraar moet snel op de hoogte worden gesteld
Tijdlijn en wettelijke termijnen
Na een overlijden gelden diverse wettelijke termijnen. Mis je een deadline dan kan dat grote financiële gevolgen hebben. Bron: Rijksoverheid en Belastingdienst
- Arts of huisarts bellen voor officiële overlijdensverklaring
- Uitvaartondernemer inschakelen voor ophalen overledene
- Directe familie en naasten informeren
- Uitvaartverzekering opzoeken en verzekeraar bellen
- Gemeente van overlijden niet van woonplaats
- Uitvaartondernemer regelt dit doorgaans
- Akte van overlijden wordt dan opgemaakt
- Centraal Testamentenregister raadplegen via ctr.nl
- Notaris regelt afwikkeling nalatenschap
- Verklaring van erfrecht aanvragen indien nodig
- Kosten notaris: gemiddeld €500 tot €1.500 voor afwikkeling
- Pensioenfonds en werkgever informeren
- Bank en verzekeringsmaatschappijen
- Abonnementen opzeggen (telefoon, internet, tijdschriften, streaming)
- Huurcontract informeer verhuurder zo snel mogelijk
- DigiD blokkeren indien van toepassing
- Sociale media accounts deactiveren of herdenkingspagina instellen
- Zuivere aanvaarding je aanvaardt alles inclusief schulden
- Beneficiaire aanvaarding je aanvaardt maar bent niet aansprakelijk voor schulden boven het erfdeel
- Verwerpen je weigert de erfenis volledig inclusief schulden én bezittingen
- Boedelbeschrijving opstellen (inventarisatie bezittingen en schulden)
- Bankrekeningen afsluiten of omzetten
- Woning overdragen of verkopen
- Voertuigen overschrijven via RDW
- Aangifte via belastingdienst.nl of via notaris
- Verlenging aanvragen vóór de deadline indien nodig
- Erfbelasting is verschuldigd over het erfdeel boven de vrijstelling
Hoe werkt erfrecht in Nederland?
Het Nederlandse erfrecht werkt via een systeem van parentelen groepen van erfgenamen die in volgorde van nabijheid erven. Is er geen testament dan bepaalt de wet wie erft. Bron: Rechtspraak.nl
📊 De volgorde van erfrecht zonder testament
Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht. Nederland kent vier parentelen die in volgorde erven. Pas als er niemand in een hogere parenteel is gaat de erfenis naar de volgende groep:
- Parenteel 1: Partner en kinderen van de overledene erven samen, ieder een gelijk deel
- Parenteel 2: Ouders, broers en zussen elk erven een gelijk deel
- Parenteel 3: Grootouders van de overledene
- Parenteel 4: Overgrootouders van de overledene
Is er niemand in een van deze groepen? Dan gaat de nalatenschap naar de Staat der Nederlanden (het Rijk). Bron: Rijksoverheid
Zonder testament bepaalt Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek wie erft. De wet verdeelt de nalatenschap via het parentelenstelsel. De partner en kinderen erven altijd als eerste.
Met een testament kun je zelf bepalen wie wat erft, wie wordt uitgesloten en wie de uitvoerder van de nalatenschap wordt. Je kunt ook stichtingen, goede doelen of vrienden opnemen als erfgenamen.
Testament
Een testament is een notarieel document waarin je vastlegt wie na jouw overlijden jouw bezittingen erft. In Nederland is een testament alleen rechtsgeldig als het door een notaris is opgesteld.
| Onderdeel van een testament | Wat het betekent | Belangrijk om te weten |
|---|---|---|
| Erfgenamen | Personen of organisaties die jouw nalatenschap erven | Kan afwijken van wettelijk erfrecht |
| Legataris | Persoon die een specifiek voorwerp of bedrag ontvangt | Staat naast de erfgenamen |
| Executeur testamentair | Persoon die de nalatenschap afwikkelt | Sterk aanbevolen bij complexe nalatenschappen |
| Legitieme portie | Wettelijk minimumerfdeel voor kinderen | Kan nooit volledig worden ontnomen |
| Uitsluitingsclausule | Erfdeel valt buiten huwelijksgemeenschap erfgenaam | Beschermt bij scheiding van kind |
| Voogdijregeling | Aanwijzen van voogd voor minderjarige kinderen | Alleen geldig via testament |
| Bewind | Beheer over erfdeel van minderjarige of beperkte erfgenaam | Notaris of bewindvoerder regelt dit |
Van alle Nederlanders heeft geen testament. Dat betekent dat bij overlijden de wet bepaalt wie erft ongeacht persoonlijke wensen. Een testament opstellen kost €150 tot €500 bij de notaris en geeft volledige zekerheid. Bron: Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie 2023
📖 Centraal Testamentenregister (CTR)
Elk testament dat in Nederland door een notaris is opgesteld wordt geregistreerd in het Centraal Testamentenregister (CTR). Na overlijden kan iedereen controleren of er een testament bestaat. De notaris doet dit standaard bij het afwikkelen van een nalatenschap.
- Raadpleegbaar via: ctr.nl
- Kosten raadpleging: €12,50
- Iedereen kan het register raadplegen na overlijden
- Het register toont of er een testament bestaat maar niet de inhoud
- De notaris bij wie het testament is opgesteld geeft de inhoud vrij
Erfbelasting
Over een erfenis boven de vrijstelling betaal je erfbelasting. Het tarief en de vrijstelling hangen af van jouw relatie tot de overledene. Bron: Belastingdienst 2024
Tarieven 2024. Bedragen worden jaarlijks geïndexeerd. Bron: Belastingdienst Tarieven erfbelasting 2024
Erfenis aanvaarden of verwerpen?
Als erfgenaam heb je drie opties. De keuze is met name belangrijk als de overledene schulden had. Bron: Rechtspraak.nl
| Optie | Wat het betekent | Aansprakelijk voor schulden? | Wanneer kiezen? |
|---|---|---|---|
| ✓ Zuivere aanvaarding | Je accepteert de erfenis volledig inclusief alle schulden en bezittingen | Ja volledig, ook privé | Alleen als zeker is dat er geen schulden zijn die bezittingen overstijgen |
| ⚖️ Beneficiaire aanvaarding | Je accepteert de erfenis maar bent alleen aansprakelijk tot de waarde van de erfenis niet met privévermogen | Nee alleen tot hoogte erfdeel | Als onduidelijk is of er schulden zijn of als je twijfelt over de financiële situatie |
| ✗ Verwerpen | Je weigert de erfenis volledig zowel bezittingen als schulden | Nee geen aansprakelijkheid | Als zeker is dat de schulden groter zijn dan de bezittingen |
⚠️ Opgelet: stilzitten is aanvaarden
Als erfgenaam heb je 3 maanden de tijd om een keuze te maken. Doe je niets dan word je automatisch beschouwd als iemand die zuiver heeft aanvaard. Dit kan betekenen dat je aansprakelijk bent voor schulden van de overledene met je privévermogen. Twijfel je? Kies dan altijd voor beneficiaire aanvaarding dit is de veiligste optie.
Verwerpen en beneficiaire aanvaarding moet worden gedaan via een verklaring bij de rechtbank. Kosten: circa €15 griffierecht. Bron: Rechtspraak.nl
Woning en belangrijke bezittingen
De woning is voor veel families het grootste onderdeel van de nalatenschap. Wat er mee gebeurt hangt af van de situatie van de overledene en de erfgenamen.
Als de overledene was getrouwd en de partner woont in de woning dan heeft de langstlevende partner het recht om in de woning te blijven wonen. De kinderen erven een vordering op de langstlevende die pas opeisbaar is bij diens overlijden of hertrouwen (wettelijke verdeling).
Als er geen partner is of als de woning niet wordt bewoond door een erfgenaam dient de woning te worden verkocht of te worden toebedeeld aan een van de erfgenamen. Hiervoor is notariële medewerking vereist.
🚗 Voertuigen, bankrekeningen en overige bezittingen
- Auto en motorfiets: Overschrijven via RDW met verklaring van erfrecht. Kosten: circa €40.
- Bankrekeningen: Bank informeren met akte van overlijden. Rekening wordt geblokkeerd maar erfgenamen kunnen na afgifte verklaring van erfrecht over saldo beschikken.
- Pensioen: Werkgever en pensioenfonds zo snel mogelijk informeren. Nabestaandenpensioen stopt bij hertrouwen of samenwonen.
- Aandelen en beleggingen: Via de bank of broker omzetten op naam erfgenamen.
- Levensverzekering: Uitkering gaat direct naar de begunstigde valt buiten de nalatenschap.
- Cryptovaluta: Controleer of de overledene digitale valuta had. Zonder wachtwoorden of seed phrases is toegang vaak onmogelijk.
Digitale nalatenschap
Steeds meer mensen laten een uitgebreide digitale voetafdruk na. Denk aan social media profielen, emailaccounts, streamingdiensten en online bankrekeningen.
| Platform of dienst | Wat te doen bij overlijden | Link |
|---|---|---|
| Facebook en Instagram | Profiel omzetten naar herdenkingspagina of verwijderen. Verzoek indienen via overlijdensbericht. | facebook.com/help |
| Google account en Gmail | Google heeft een Inactive Account Manager waarmee je toegang kunt verlenen aan nabestaanden. Account verwijderingsverzoek indienen. | Google Accountbeheer |
| Profiel verwijderen via nabestaandenformulier op LinkedIn. | LinkedIn Help | |
| Apple ID en iCloud | Apple heeft een Digital Legacy functie. Zonder legacy contact is toegang nagenoeg onmogelijk. | Apple Support |
| Netflix, Spotify, streaming | Abonnement opzeggen via de klantenservice van de betreffende dienst. Kopie overlijdensakte meesturen. | Klantenservice van dienst |
| DigiD | DigiD wordt automatisch geblokkeerd na verwerking overlijden door gemeente. Geen actie nodig. | digid.nl |
Schulden in de nalatenschap
Schulden zijn onderdeel van de nalatenschap en worden in principe overgenomen door de erfgenamen tenzij je verwerpt of beneficiair aanvaardt.
📊 Welke schulden gaan over op erfgenamen?
- Hypotheek gaat over maar hypotheekverzekering dekt mogelijk het restant
- Persoonlijke leningen en creditcardschulden worden verhaald op de nalatenschap
- Huur lopend huurcontract gaat over op erfgenamen tenzij opgezegd
- Belastingschulden worden verrekend uit de nalatenschap
- Studieleningen (DUO) worden bij overlijden kwijtgescholden. Meer info via DUO
- Toeslagen terugbetalingen blijven verschuldigd door de nalatenschap
Tip: Twijfel je of de schulden groter zijn dan de bezittingen? Kies dan altijd voor beneficiaire aanvaarding. Bron: Rechtspraak.nl
Relevante instanties en organisaties
Complete checklist
Een overzicht van alle praktische zaken die nabestaanden moeten regelen geordend op urgentie. Rood = direct urgent.
Veelgestelde vragen
Wie erft er als er geen testament is? +
Wat is de legitieme portie? +
Hoeveel erfbelasting betaal ik als kind? +
Kan ik een erfenis weigeren als er schulden zijn? +
Wat kost een notaris bij nalatenschap? +
Wat is een verklaring van erfrecht? +
Gaan studieschulden over op de erfgenamen? +
Wat is het verschil tussen een executeur en een bewindvoerder? +
Hoe voorkom ik ruzie over de nalatenschap? +
Moet ik aangifte doen als ik onder de vrijstelling blijf? +
Meer lezen
Van het opstellen van een testament tot de verdeling van een erfenis. Alles over erfrecht, codicil, legitieme portie, erfbelasting 2025 en stap voor stap een nalatenschap afwikkelen.
- De drie keuzes bij aanvaarding: zuiver, beneficiair of verwerpen
- Testament vs. codicil vs. levenstestament
- Erfbelastingtabel 2025 met alle vrijstellingen
- Stap voor stap een erfenis afwikkelen
- Legitieme portie: je rechten als onterfd kind
Een praktisch overzicht van alle financiële zaken die nabestaanden moeten regelen na een overlijden. Van ANW-uitkering tot bankzaken en van erfbelasting tot hypotheek.
- ANW-uitkering aanvragen bij de SVB
- Bankrekening vrijgeven via het nabestaandenloket
- Nabestaandenpensioen en overlijdensrisicoverzekering
- Hypotheek na overlijden van een partner
- Volledig overzicht van alle regelingen met termijnen
