Naar de inhoud
Het lichaam van een overledene wassen
Opbaren & Verzorging

Het lichaam van een overledene wassen: waarom en hoe je het doet

6 minuten lezenDoor Redactie Uitvaart-Platform.nl · nagekeken door Sfeerbeeld bij Het lichaam van een overledene wassen: waarom en hoe je het doetAmisha Mannak-SoeratramBijgewerkt

In het kort

  • Een overledene wordt gewassen als laatste eerbetoon, voor de hygiëne en zodat hij of zij er bij het afscheid verzorgd en herkenbaar uitziet.
  • Het wassen hoort bij de laatste verzorging, ook wel afleggen genoemd. Dit gebeurt door verpleging, de uitvaartverzorger of door nabestaanden zelf.
  • Je mag als familie meehelpen of het zelf doen. Een professional kan je daarbij begeleiden.
  • Het wassen gaat in vijf rustige stappen: voorbereiden, beschermen, wassen, aankleden en afsluiten.

Als een dierbare is overleden, krijgt hij of zij nog een laatste verzorging. Een belangrijk onderdeel hiervan is het wassen van het lichaam van een overledene. Dit proces wordt ook wel lichaamswassing of lijkwassing genoemd. Hierbij wordt het lichaam goed schoongemaakt en klaargemaakt voor de uitvaartceremonie. Als iemand nog opgebaard wordt, houdt deze verzorging ook in dat het haar goed wordt gedaan en soms wordt er make-up aangebracht. In dit artikel lees je waarom een overledene gewassen wordt, wie dat doet en hoe het in zijn werk gaat.

Waarom wordt een overledene gewassen?

Het wassen van het lichaam van een overledene is een oude traditie die al eeuwen teruggaat. Het heeft vaak ook te maken met culturele en religieuze achtergronden. Meestal wordt het gezien als laatste eerbetoon aan een overledene. De praktische betekenis erachter is dat het eventuele verontreinigingen of vloeistoffen verwijdert. Zo ziet de overledene er bij het opbaren verzorgd en herkenbaar uit.

Symbolisch gezien is lichaamswassing een spirituele handeling die de overledene helpt bij de overgang naar het hiernamaals. Bij sommige religies en culturen gaat het wassen van het lichaam volgens vaste rituelen. Zo kennen de islam en het jodendom een rituele wassing, die door daarvoor aangewezen mensen uit de eigen gemeenschap wordt gedaan.

In sommige gevallen is het wassen ook belangrijk om een overledene 'herkenbaar' te maken. Dit kan zijn als iemand een ongeluk heeft gehad of als er iets anders is gebeurd waarbij veel bloed is vrijgekomen. Het is heel moeilijk om daar als nabestaande mee geconfronteerd te worden.

Wie wast de overledene?

Het wassen is onderdeel van wat ook wel het afleggen van een overledene heet: de laatste verzorging direct na het overlijden. Overlijdt iemand in het ziekenhuis, verpleeghuis of hospice, dan doet de verpleging dit vaak. Bij een overlijden thuis doet meestal de uitvaartverzorger of een gespecialiseerde verzorger het. Vroeger deden buren of een vaste 'aflegster' in het dorp dit werk.

Als nabestaande mag je meehelpen of de verzorging zelf doen. Veel mensen ervaren dat als een waardevol laatste gebaar. Je kunt ook kiezen voor een deel, bijvoorbeeld alleen het haar kammen of de handen wassen. Meer over het woord afleggen lees je in waarom lijk en afleggen respectvolle woorden zijn.

Zo was je een overledene: stap voor stap

Stap 1: Voorbereiding

Voorbereiding is belangrijk. Als je het zelf als nabestaande wilt doen, is het fijn om te zorgen dat alles klaarligt, zodat je niet steeds van alles moet zoeken of pakken. Zorg voor een rustige omgeving waar niet iedereen zomaar binnen kan komen lopen. Leg alle benodigde materialen klaar, zoals handschoenen, lauwwarm water, zachte doeken, reinigingsmiddel en eventueel etherische oliën of bloemblaadjes voor een fijne geur. Leg de kleding van de overledene klaar en zorg dat je een kam of haarborstel en eventueel wat make-up hebt klaarliggen. Zo kun je goed voorbereid en rustig aan het werk.

Stap 2: Hygiëne en bescherming

Het wassen van een lichaam van een overledene moet altijd gebeuren volgens hygiënische richtlijnen. Draag daarom handschoenen. Let ook op de temperatuur van het water: gebruik bij voorkeur lauwwarm water. Kijk ook wat voor jezelf prettig is.

Stap 3: Het wassen zelf

Begin de lichaamswassing door voorzichtig te deppen met een zachte doek die is bevochtigd met lauwwarm water. Begin met het gezicht en werk van daaruit naar beneden, waarbij je elk lichaamsdeel zorgvuldig wast. Soms is het nodig om een mild reinigingsmiddel te gebruiken, maar wees voorzichtig dat je de huid niet beschadigt.

Het is prettig om in je achterhoofd te houden dat dit één van de laatste dingen is die je voor de overledene kunt doen. Het kan een heel troostend proces zijn als je er de tijd voor neemt.

Stap 4: Na het wassen

Als je klaar bent met de lichaamswassing, dep je de overledene zorgvuldig droog met een schone, zachte handdoek. Nu kun je ook parfum, etherische oliën of bloemblaadjes aanbrengen voor een prettige geur. Daarna kleed je de overledene aan in de kleding die hij of zij of de nabestaanden hebben uitgekozen, of in kleding die past bij de culturele of religieuze overtuiging van de overledene. Eventueel kun je ook make-up aanbrengen. Vind je dit lastig? Er zijn visagisten die gespecialiseerd zijn in het opmaken van overledenen.

Stap 5: Afsluiting

Als je klaar bent met het wassen, is het tijd om het ritueel af te sluiten. De overledene kan nu worden opgebaard of in de kist worden gelegd en eventueel bedekt met een schone doek of een laken. Maak daarna de gebruikte materialen goed schoon. Nu is de overledene klaar voor de volgende fase van het afscheid.

Zorg ervoor dat er altijd een professional beschikbaar is die je kan helpen en ondersteunen waar nodig. Zij kunnen je begeleiden en vertellen wat je het beste kunt doen. Zoek je meer ideeën voor wat je zelf kunt doen? Lees dan 15 liefdevolle rituelen voor de laatste verzorging.

Wassen of thanatopraxie: wat is het verschil?

Bij het wassen wordt het lichaam schoongemaakt en verzorgd. Thanatopraxie gaat verder: dat is een conserverende behandeling door een daarvoor opgeleide thanatopractor. Daarmee blijft het lichaam langer in goede staat, bijvoorbeeld als de uitvaart later plaatsvindt of als iemand naar het buitenland wordt overgebracht. Lees meer in de voordelen van thanatopraxie.

Het wassen van het lichaam van een overledene is een mooi proces dat nabestaanden zelf kunnen uitvoeren. Het kan heel prettig zijn voor de verwerking, omdat je echt zelf de laatste zorg aan jouw dierbare hebt mogen geven. Vind je dit toch heel moeilijk, dan kun je de verzorging overlaten aan een uitvaartverzorger of gespecialiseerde verzorger. Vaak kun je dan nog een klein deel zelf doen. Zo heb je toch bijgedragen aan deze bijzondere laatste zorg voor iemand van wie je veel hebt gehouden.

Veelgestelde vragen

Waarom wordt een overledene gewassen?

Uit respect, als laatste eerbetoon en voor de hygiëne. Door het wassen ziet de overledene er bij het afscheid verzorgd en herkenbaar uit. In veel culturen en religies is het ook een vast ritueel.

Mag je een overledene zelf wassen?

Ja, als nabestaande mag je de laatste verzorging zelf doen of meehelpen. Overleg wel met de uitvaartverzorger, zodat je weet waar je op moet letten.

Wat is het afleggen van een overledene?

Afleggen is de laatste verzorging direct na het overlijden. Het lichaam wordt gewassen, verzorgd en aangekleed, zodat de overledene kan worden opgebaard.

Wie wast een overledene in het ziekenhuis of verpleeghuis?

Meestal doet de verpleging dit. Wil je zelf helpen, geef dat dan zo snel mogelijk aan bij de zorgmedewerkers.

Klik hier om ons glossy uitvaartmagazine Uitvaart-Inside te bestellen voor meer inspiratie en informatie over uitvaarten.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Kan ik de overledene zelf wassen en aankleden?

Ja, dat is in Nederland toegestaan. Nabestaanden mogen de overledene zelf verzorgen, wassen en aankleden. Sommige families vinden dit een waardevolle manier om een laatste liefdevolle zorg te bewijzen. De uitvaartondernemer kan hierbij begeleiden en advies geven over hygiëne en praktische zaken. Dit is ook een gebruikelijke praktijk binnen islamitische en joodse gemeenschappen.

Bekijk deze vraag

Wat gebeurt er biologisch met het lichaam na overlijden?

Direct na het overlijden stoppen de hartslag en de ademhaling. Door zuurstoftekort sterven de cellen af. Na enkele uren ontstaat lijkstijfheid (rigor mortis): de spieren worden stijf doordat de energie in de spiercellen opraakt. Na ongeveer 24 tot 48 uur verdwijnt de lijkstijfheid weer. Daarna begint het ontbindingsproces, waarbij bacteriën het lichaam afbreken. Koeling vertraagt dit proces aanzienlijk.

Bekijk deze vraag

Kan ik mijn lichaam doneren aan de wetenschap?

Ja, in Nederland kun je je lichaam na overlijden schenken aan een anatomisch instituut van een universiteit, voor medisch onderwijs en onderzoek. Je legt dit zelf vast in een handgeschreven, gedateerd en ondertekend codicil en meldt je aan bij het instituut.

Het lichaam wordt niet teruggegeven aan de familie. Na gebruik worden de resten meestal anoniem gecremeerd. Het instituut betaalt vaak het vervoer en de crematie, maar kosten voor bijvoorbeeld een afscheid zijn voor de nabestaanden. Een instituut accepteert een lichaam niet altijd; vraag daarom naar de voorwaarden.

Bekijk deze vraag

Hoe snel verteert een lichaam in de grond?

De verteringssnelheid van een lichaam in de grond hangt af van meerdere factoren: de bodemsamenstelling, vochtigheid, temperatuur en het type kist. In een standaard houten kist op een Nederlandse begraafplaats duurt volledige vertering gemiddeld 10 tot 25 jaar. In een biologisch afbreekbare kist gaat het veel sneller door betere beluchting en vochtdoorlating.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over ziekte, sterven en zorg

Een volgende stap

Stappenplan na overlijden

Wat moet er wanneer gebeuren? Het stappenplan zet het voor je op een rij, van de eerste uren tot de weken erna.

Open het stappenplan →

Ondernemers in Opbaren & Verzorging die hierbij kunnen helpen

Alle ondernemers in Opbaren & Verzorging in de gids →

Getoond omdat dit artikel over dit onderwerp gaat. Geen commissie, geen bemiddeling; je neemt zelf contact op. De volgorde is alfabetisch.