Afscheid nemen in detentie: zo werkt het voor gedetineerden bij overlijden van een naaste

In het kort

• Een gedetineerde kan incidenteel verlof aanvragen om een uitvaart bij te wonen, een rouwbezoek af te leggen of een graf te bezoeken.
• Verlof is geen recht: de inrichting en soms de minister beoordelen elk verzoek apart.
• Is bewaking nodig, dan is verlof voor de uitvaart uitgesloten. Soms is dan wel een begeleid afscheid mogelijk.
• Het afscheid gebeurt vaak onder begeleiding en met strikte voorwaarden.
• Neem als familie zo snel mogelijk contact op met de inrichting.

Een overlijden binnen de familie of vriendenkring is voor iedereen ingrijpend, maar voor gedetineerden brengt het nog meer beperkingen en regels met zich mee. In Nederland zijn er procedures om gevangenen de kans te geven afscheid te nemen van een naaste, terwijl de veiligheid en orde worden bewaakt. Hoe ziet dat eruit en wat kan een gedetineerde in een periode van rouw?

Verlof om de uitvaart bij te wonen

Een gedetineerde kan bij het overlijden van een naaste incidenteel verlof aanvragen. Volgens de Regeling tijdelijk verlaten van de inrichting kan dat verlof bestaan uit het bijwonen van de uitvaart, een rouwbezoek of een bezoek aan het graf of columbarium. Er geldt een belangrijke uitzondering: als voor de gedetineerde bewaking is aangewezen, is verlof om de uitvaart bij te wonen uitgesloten.

Afscheid onder toezicht

Ook als de uitvaart zelf niet lukt, kan een gedetineerde in veel gevallen toch afscheid nemen. Dat gebeurt dan onder begeleiding van personeel. Zo'n afscheid vindt meestal plaats in het uitvaartcentrum of mortuarium. De begeleiders zijn erbij om de situatie voor iedereen veilig te houden.

Wie geeft toestemming?

Een verzoek wordt altijd eerst beoordeeld. Meestal gaat de directeur van de inrichting erover. Bij sommige gedetineerden beslist de minister van Justitie, en geeft de directeur advies. Er wordt onder meer gekeken naar het gedrag van de gedetineerde, de aard van het delict, de risico's en de omstandigheden van het afscheid. Is de gedetineerde het niet eens met een weigering, dan kan hij daartegen in beroep gaan.

Voorwaarden en beperkingen

Het afscheid verloopt volgens vaste regels. Er kunnen bijvoorbeeld voorwaarden gelden voor kleding, gedrag en wat de gedetineerde mag meenemen. Zo wordt voorkomen dat de gelegenheid wordt misbruikt of dat er onrust ontstaat. De voorwaarden worden vooraf met de gedetineerde besproken.

Duur en invulling van het afscheid

Hoe lang een gedetineerde afscheid mag nemen, hangt af van de situatie. Soms gaat het om korte tijd, soms wordt er meer ruimte gegeven. Er wordt geprobeerd een balans te vinden tussen respect voor de rouw en de regels van het gevangeniswezen.

Het bericht van overlijden

Een gedetineerde hoort het nieuws van een overlijden vaak via de inrichting. Dat gebeurt zorgvuldig, zodat er geen misverstanden ontstaan. Daarna kan de gedetineerde een verzoek indienen om afscheid te nemen. Hoe eerder de familie de inrichting inlicht, hoe meer tijd er is om dat verzoek te beoordelen.

Afscheid binnen de gevangenis

Soms is afscheid buiten de muren niet mogelijk. In sommige gevallen wordt er dan binnen de inrichting een klein moment van herdenking georganiseerd.

Geestelijke verzorging en nazorg

Verlies en rouw kunnen zwaar drukken op iemand die vastzit. In gevangenissen zijn geestelijk verzorgers beschikbaar. Zij kunnen de gedetineerde emotioneel en spiritueel bijstaan, ook na het afscheid.

Balans tussen menselijkheid en veiligheid

Het gevangeniswezen moet menselijkheid en orde in evenwicht houden. Een waardig afscheid is belangrijk, maar de veiligheid moet ook gewaarborgd blijven. Met duidelijke regels kunnen beide belangen worden bewaakt.

Let op: de praktijk kan per inrichting en per situatie verschillen. Neem daarom altijd contact op met de betreffende inrichting voor informatie.

Veelgestelde vragen

Mag een gevangene naar een begrafenis?

Soms. Een gedetineerde kan incidenteel verlof aanvragen om de uitvaart van een naaste bij te wonen. Of dat wordt toegestaan, hangt af van de situatie en de risico's. Voor gedetineerden met bewaking is verlof voor de uitvaart uitgesloten.

Wat als verlof voor de uitvaart wordt geweigerd?

Dan is soms een begeleid afscheid mogelijk, bijvoorbeeld in het uitvaartcentrum, of later een bezoek aan het graf. Ook kan de familie het afscheid op een andere manier delen. Lees meer over afscheid nemen op afstand.

Wat kan ik als familie doen?

Licht de inrichting zo snel mogelijk in over het overlijden en de datum van de uitvaart. Bespreek ook met de uitvaartbegeleider dat er mogelijk een gedetineerde afscheid wil nemen, zodat daar rekening mee kan worden gehouden.

Waar vindt een gedetineerde steun bij rouw?

Bij de geestelijk verzorger in de inrichting. Na vrijlating kan ook een rouwbegeleider helpen. Lees ook over condoleren en rouwbezoek.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Welke herinneringsproducten zijn er naast sieraden?

Naast sieraden zijn er tal van manieren om de herinnering aan een overledene tastbaar te bewaren. Denk aan: een levensboek of fotoboek, een gedenkglas, een herdenkingssteen, een vingerafdruksieraad, een portret laten schilderen, een herinneringsboom planten, een gepersonaliseerde urn of as verwerken in kunstwerk of een herinneringskussen van kleding van de overledene.

💡 Vind herinneringsproducten in onze bedrijvengids.

Bekijk deze vraag

Hoe bereid ik mijn naasten voor op mijn overlijden?

Gesprekken over de naderende dood zijn moeilijk maar waardevol. Bespreek je wensen voor de uitvaart, leg ze schriftelijk vast en zorg dat naasten weten waar alles is geregeld. Schakel een psycholoog of geestelijk verzorger in als ondersteuning bij de gesprekken. Maak gebruik van de laatste periode om dingen te zeggen die je wilt zeggen.

Bekijk deze vraag

Wat is een prematie of afscheid bij leven?

Een prematie is een afscheidsbijeenkomst die wordt gehouden terwijl de persoon om wie het gaat nog leeft. Meestal gaat het om iemand die ernstig ziek is. Familie en vrienden komen samen, delen herinneringen en spreken de persoon zelf toe, met muziek en vaak eten en drinken.

Wat bij een uitvaart achteraf wordt gezegd, hoort de persoon nu zelf. Een prematie vervangt de uitvaart niet; die komt er na het overlijden gewoon. Laat de persoon zelf bepalen of hij of zij dit wil, en houd de bijeenkomst kort als de energie beperkt is.

Zie ook de woordenlijst: Prematie.

Bekijk deze vraag

Wat is thuisopbaring en hoe werkt dat?

Thuisopbaring is het opbaren van de overledene in de eigen woning. Een uitvaartondernemer plaatst een koelunit en adviseert over hygiëne. Nabestaanden kunnen in alle intimiteit en zonder tijdsdruk afscheid nemen. Thuisopbaring is een terugkerende traditie die nabestaanden meer regie en ruimte geeft.

💡 Vind uitvaartondernemers die thuisopbaring aanbieden via onze bedrijvengids.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over afscheid en ceremonie