Foto's maken in de laatste levensfase: ‘Naast het verdriet herinner ik ook de verbondenheid’

In het kort

• Bij levensfotografie of herinneringsfotografie legt een fotograaf de laatste levensfase van iemand vast, samen met de mensen die bij hem of haar horen.
• Het gaat om gewone, liefdevolle momenten: een hand, een knuffel, een lach.
• De foto's helpen na het overlijden om je ook de verbondenheid te herinneren, niet alleen het verdriet.

Toen haar moeder terminaal ziek werd, maakte fotograaf Jacqueline Dersjant geen foto's van hun laatste tijd samen. Pas later besefte ze hoe graag ze die had gehad. Nu fotografeert ze mensen in hun laatste levensfase.

Fotograaf Jacqueline Dersjant deelt haar persoonlijke ervaring. Door wat zij meemaakte met haar moeder, koos ze ervoor om mensen te fotograferen die afscheid gaan nemen.

Het verhaal van Jacqueline

“Op een avond, zes jaar geleden, schonk mijn moeder ineens de theepot leeg over haar laptop. Ze schrok en ging gauw een doekje pakken, maar kwam terug met een wijnfles. Hoe ze daarmee het toetsenbord moest droogmaken, wist ze zelf ook niet. Nog diezelfde avond kreeg ze een ernstige epileptische aanval en werd opgenomen in het ziekenhuis.

De eerste week wees niets op een tumor, maar 5 weken later was duidelijk dat ze terminaal ziek was. Een bestraling kon haar leven met een paar maanden verlengen, maar tijdens het passen van de mal voor die behandeling werd mijn moeder zo verdrietig. Dit wilde ze niet! Ze koos voor kwaliteit van leven en wilde geen behandelingen meer. Hoe lief en goedbedoeld de telefoontjes van familie en vrienden ook waren, al na een paar dagen kon ik ze niet meer aan en besloot een blog te schrijven. Alles wat gebeurde, schreef ik van mij af. Ook plaatste ik er een paar foto’s bij. Gewoon van kleine, dagelijkse momenten: mijn vader die even zijn hoofd liet rusten op mijn moeders borst, haar strelende hand over zijn wang.

“Nooit eerder had ik eraan gedacht om een foto van hen te maken”

Iedereen weet dat het leven eindig is. En toch verandert er iets op het moment dat je hoort dat iemand niet lang meer zal leven. Mijn ouders knuffelden elkaar regelmatig. Het was een vertrouwd beeld voor mij, maar nooit eerder had ik eraan gedacht om een foto van hen te maken. Tot dat moment. Nu ik terugkijk op de ziekteperiode van mijn moeder voelt die niet alleen als een moeilijke tijd, maar ook als een periode waarin we als gezin dichter bij elkaar zijn gekomen. Naast het verdriet, herinner ik ook de verbondenheid en het diepe contact dat we hadden. Mijn blogs en de ‘gewone’ momenten die ik met mijn iPhone vastlegde, herinneren mij hieraan. Ondanks dat ik fotograaf ben, heb ik er geen moment bij stilgestaan om foto’s te laten maken van die laatste tijd samen.

Pas toen het te laat was, werd ik mij ervan bewust hoe graag ik die foto’s van haar, met mijn vader, broer, ons gezin, zij en ik samen, had willen hebben. Vanaf toen ben ik mij gaan toeleggen op het fotograferen van mensen die afscheid gaan nemen. Niemand vergeet foto’s te maken van een bruiloft. Ik hoop dat het ooit net zo vanzelfsprekend wordt om foto’s te maken van die laatste levensfase.”

Waarom foto's in de laatste levensfase zo waardevol zijn

Als iemand ongeneeslijk ziek is, gaat alle aandacht naar de zorg en het afscheid. Aan foto's denkt bijna niemand. Toch zijn het juist die laatste weken of maanden waarin vaak bijzondere momenten ontstaan. Een gesprek aan de keukentafel. Kleinkinderen op bed. Een hand die een wang streelt.

Een fotograaf die gespecialiseerd is in deze levensfase werkt rustig en op de achtergrond. De zieke en de familie bepalen wat er wel en niet op de foto komt. Zo ontstaan beelden die later laten zien: we waren samen, tot het einde. Meer hierover lees je in de waarde van herinneringsfotografie.

Een fotograaf vinden

Zoek een fotograaf bij wie je je op je gemak voelt. Vraag naar voorbeelden van eerder werk en bespreek vooraf wat je wilt vastleggen. Fotografen voor de laatste levensfase en de uitvaart vind je in de bedrijvengids bij Fotograaf. Tips voor het kiezen lees je in afscheidsfotografie: hoe vind je de juiste fotograaf?

Veelgestelde vragen

Wat is levensfotografie in de laatste levensfase?

Een fotograaf legt de laatste periode van iemand vast die ongeneeslijk ziek is, samen met zijn of haar dierbaren. Het gaat om echte, liefdevolle momenten.

Is het niet ongepast om foto's te maken van iemand die ziek is?

Niet als het in overleg gebeurt. De zieke bepaalt wat er gefotografeerd wordt. Veel families zijn later juist heel dankbaar voor de beelden.

Wanneer schakel je een fotograaf in?

Liefst niet te laat, zolang je dierbare er nog energie voor heeft. Een fotograaf kan ook bij de opbaring of de uitvaart komen.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Welke herinneringsproducten zijn er naast sieraden?

Naast sieraden zijn er tal van manieren om de herinnering aan een overledene tastbaar te bewaren. Denk aan: een levensboek of fotoboek, een gedenkglas, een herdenkingssteen, een vingerafdruksieraad, een portret laten schilderen, een herinneringsboom planten, een gepersonaliseerde urn of as verwerken in kunstwerk of een herinneringskussen van kleding van de overledene.

💡 Vind herinneringsproducten in onze bedrijvengids.

Bekijk deze vraag

Hoe bereid ik mijn naasten voor op mijn overlijden?

Gesprekken over de naderende dood zijn moeilijk maar waardevol. Bespreek je wensen voor de uitvaart, leg ze schriftelijk vast en zorg dat naasten weten waar alles is geregeld. Schakel een psycholoog of geestelijk verzorger in als ondersteuning bij de gesprekken. Maak gebruik van de laatste periode om dingen te zeggen die je wilt zeggen.

Bekijk deze vraag

Kan ik een portret laten schilderen op basis van een foto?

Ja, vrijwel alle afscheidskunstenaars werken op basis van foto's. Lever meerdere goede foto's aan, samen met informatie over de persoonlijkheid en de gewenste sfeer. Een portret is een mooi blijvend aandenken. De kunstenaar bespreekt graag met je wat mogelijk is.

Bekijk deze vraag

Mag ik zelf foto's maken tijdens de uitvaart?

Dit is een gevoelig onderwerp. Zelf fotograferen kan als respectloos worden ervaren. Als je foto's wilt, is het beter een professional in te schakelen die dit discreet doet.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over afscheid en ceremonie