Euthanasie: wat is het en hoe vraag je het aan? Uitleg, stappen en afscheid nemen

In het kort

• Euthanasie is alleen mogelijk op je eigen, vrijwillige en weloverwogen verzoek.
• Er moet sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden, zonder redelijke andere oplossing.
• Je bespreekt je wens met je huisarts of behandelend arts. Een arts is niet verplicht om mee te werken.
• Een tweede, onafhankelijke arts (de SCEN-arts) spreekt je en geeft een oordeel.
• Na afloop toetst een regionale toetsingscommissie of alles zorgvuldig is gegaan.

Euthanasie is het beëindigen van het leven door een arts, op uitdrukkelijk verzoek van iemand die ondraaglijk en uitzichtloos lijdt. Lees hoe je euthanasie aanvraagt, hoe het traject verloopt en wat het betekent voor nabestaanden.

Euthanasie is het beëindigen van iemands leven door een arts, op uitdrukkelijk verzoek van die persoon. Het kan alleen als iemand ondraaglijk en uitzichtloos lijdt. In Nederland is euthanasie geregeld in de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding. Een arts die zich aan de wettelijke eisen houdt en het meldt, is niet strafbaar.

In dit artikel lees je wat euthanasie precies is, hoe je het aanvraagt, hoe het traject verloopt en wat het betekent voor nabestaanden. Dit artikel is algemene informatie. Je eigen arts is altijd het eerste aanspreekpunt.

Wat is euthanasie?

• Euthanasie: de arts dient de middelen toe die het leven beëindigen.
• Hulp bij zelfdoding: de arts geeft de middelen en de patiënt neemt ze zelf in, terwijl de arts aanwezig is.

Euthanasie is iets anders dan stoppen met een behandeling of palliatieve sedatie. Bij palliatieve sedatie wordt iemand in de laatste levensfase in slaap gehouden om lijden te verlichten. Het doel is dan niet het leven te beëindigen.

De wettelijke zorgvuldigheidseisen

De wet noemt zes eisen waaraan de arts moet voldoen:

1. De arts is ervan overtuigd dat het verzoek vrijwillig en weloverwogen is.
2. De arts is ervan overtuigd dat er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden.
3. De arts heeft de patiënt voorgelicht over de situatie en de vooruitzichten.
4. Arts en patiënt zijn samen tot de overtuiging gekomen dat er geen redelijke andere oplossing is.
5. De arts heeft ten minste één andere, onafhankelijke arts geraadpleegd. Die heeft de patiënt gezien en schriftelijk een oordeel gegeven.
6. De arts voert de levensbeëindiging medisch zorgvuldig uit.

Euthanasie is niet alleen mogelijk bij een terminale ziekte. Ook bij andere aandoeningen, zoals psychisch lijden of dementie, kan het onder voorwaarden. Dat is wel complexer en vraagt vaak meer tijd.

Euthanasie aanvragen: zo gaat het

1. Bespreek je wens met je arts

De eerste stap is een gesprek met je huisarts of behandelend specialist. Je vertelt over je lijden en je wens. De arts bespreekt je situatie, de vooruitzichten en andere mogelijkheden, zoals pijnbestrijding of palliatieve zorg. Begin dit gesprek op tijd. Het traject bestaat meestal uit meerdere gesprekken.

Een arts is niet verplicht om euthanasie uit te voeren. Wil of kan je arts het niet, vraag dan of hij of zij je helpt een andere arts te vinden. Je kunt ook zelf contact opnemen met het Expertisecentrum Euthanasie.

2. Leg je wens schriftelijk vast

Zolang je zelf kunt praten, is een mondeling verzoek aan je arts het belangrijkst. Toch is het verstandig om je wens ook op papier te zetten in een schriftelijke euthanasieverklaring. Die is vooral belangrijk als je later je wil misschien niet meer kunt uiten, bijvoorbeeld bij dementie. Bespreek de verklaring met je arts en houd hem actueel.

3. Gesprek met de SCEN-arts

Als je arts bereid is mee te werken, schakelt hij of zij een tweede, onafhankelijke arts in. Vaak is dat een SCEN-arts (Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland). Deze arts bezoekt je, praat met je en beoordeelt of aan de eisen is voldaan. Hij of zij schrijft daar een verslag over. De SCEN-arts geeft een oordeel; de uiteindelijke beslissing ligt bij je eigen arts.

4. Het moment bespreken

Samen met je arts bespreek je de datum, het tijdstip en de plek. Dat kan thuis zijn, maar ook in een hospice, verpleeghuis of ziekenhuis. Je bepaalt zelf wie erbij zijn. Je kunt altijd nog van gedachten veranderen, ook op het laatste moment.

5. De uitvoering

Op het afgesproken moment brengt de arts je eerst in een diepe slaap. Daarna dient de arts een middel toe waardoor je overlijdt. De arts blijft de hele tijd aanwezig.

6. Melding en toetsing

Na het overlijden meldt de arts de euthanasie bij de gemeentelijke lijkschouwer. Die komt ter plaatse en stuurt de melding door naar de Regionale Toetsingscommissie Euthanasie (RTE). De commissie beoordeelt achteraf of de arts zorgvuldig heeft gehandeld.

Euthanasie en nabestaanden: afscheid nemen

Bij euthanasie weet je van tevoren wanneer iemand overlijdt. Dat is zwaar, maar het geeft ook de kans om bewust afscheid te nemen. Veel mensen gebruiken de tijd ervoor om nog dingen te zeggen, herinneringen op te halen of samen naar muziek te luisteren.

• Praat over de uitvaart. Sommige mensen bespreken hun uitvaartwensen zelf nog. Lees hoe je uitvaartwensen vastlegt.
• Neem een uitvaartondernemer vooraf in de arm. Dan is het na het overlijden duidelijk wie wat doet.
• Weet wat er na het overlijden gebeurt. De lijkschouwer komt langs. Daarna kan de uitvaartondernemer de verzorging overnemen.
• Zoek steun. Ook voor naasten is het een ingrijpende ervaring. Praat erover, of zoek hulp bij rouwbegeleiding en nazorg.

Meer over de laatste levensfase lees je in wat is stervensbegeleiding.

Veelgestelde vragen

Hoe kan ik euthanasie aanvragen?

Door je wens te bespreken met je huisarts of behandelend arts. Leg je wens daarnaast schriftelijk vast. De arts bespreekt met je of aan de wettelijke eisen kan worden voldaan.

Hoe lang duurt een euthanasietraject?

Dat verschilt sterk per situatie. Bij een terminale ziekte kan het sneller gaan. Bij psychisch lijden of dementie duurt het vaak veel langer. Begin daarom op tijd met het gesprek.

Kan euthanasie bij psychisch lijden?

Ja, onder voorwaarden. Het lijden moet ondraaglijk en uitzichtloos zijn en er gelden extra zorgvuldige beoordelingen. Het traject is vaak lang.

Wat als mijn arts weigert?

Artsen zijn niet verplicht mee te werken. Vraag je arts om hulp bij het vinden van een andere arts, of neem contact op met het Expertisecentrum Euthanasie.

Is euthanasie een natuurlijke dood?

Nee. Daarom meldt de arts het overlijden bij de gemeentelijke lijkschouwer, die het doorstuurt naar de toetsingscommissie.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Wat is een prematie of afscheid bij leven?

Een prematie is een afscheidsbijeenkomst die wordt gehouden terwijl de persoon om wie het gaat nog leeft. Meestal gaat het om iemand die ernstig ziek is. Familie en vrienden komen samen, delen herinneringen en spreken de persoon zelf toe, met muziek en vaak eten en drinken.

Wat bij een uitvaart achteraf wordt gezegd, hoort de persoon nu zelf. Een prematie vervangt de uitvaart niet; die komt er na het overlijden gewoon. Laat de persoon zelf bepalen of hij of zij dit wil, en houd de bijeenkomst kort als de energie beperkt is.

Zie ook de woordenlijst: Prematie.

Bekijk deze vraag

Wat zijn de eerste stappen direct na een overlijden?

1. Bel de huisarts of huisartsenpost. De arts stelt het overlijden vast en maakt de verklaring van overlijden op.

2. Bel een uitvaartondernemer voor het vervoer en de verzorging van de overledene.

3. Informeer directe familie en naasten.

4. Zoek naar een testament, een codicil met uitvaartwensen en een uitvaartverzekering.

5. Doe aangifte van overlijden bij de gemeente, vóór de begrafenis of crematie. Meestal doet de uitvaartondernemer dit voor je.

💡 Gebruik ons interactieve stappenplan met alle 23 stappen.

Bekijk deze vraag

Wat is euthanasie en wanneer is het mogelijk?

Euthanasie is het opzettelijk beëindigen van het leven door een arts op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt. In Nederland is dit geregeld in de Wet toetsing levensbeëindiging (Wtl), sinds 1 april 2002.

De arts moet aan zes zorgvuldigheidseisen voldoen: het verzoek is vrijwillig en weloverwogen, het lijden is uitzichtloos en ondraaglijk, de patiënt is goed voorgelicht, er is geen redelijke andere oplossing, een onafhankelijke tweede arts is geraadpleegd en de uitvoering is medisch zorgvuldig. De arts meldt elke euthanasie bij de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie.

Bekijk deze vraag

Is palliatieve sedatie hetzelfde als euthanasie?

Nee. Bij palliatieve sedatie is het doel om lijden te verlichten, niet om het leven te verkorten. De patiënt overlijdt aan de ziekte zelf en het overlijden geldt als een natuurlijke dood.

Bij euthanasie beëindigt een arts het leven op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt. Dat valt onder de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, met strenge zorgvuldigheidseisen. Na euthanasie komt de gemeentelijke lijkschouwer langs; na palliatieve sedatie is dat niet nodig.

Zie ook de woordenlijst: Euthanasie.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over ziekte, sterven en zorg