Wat is lijkvocht? Zo ontstaat het en wat je eraan kunt doen

In het kort

• Lijkvocht is vocht dat na het overlijden uit het lichaam kan komen, vooral uit de mond, de neus of via de huid.
• Het ontstaat door de natuurlijke afbraak van het lichaam. Enzymen en bacteriën breken cellen af, en gassen kunnen vocht naar buiten duwen.
• Het kan helder zijn, maar ook troebel, bruin of rood van kleur.
• Warmte versnelt het proces. Goed koelen en eventueel thanatopraxie zorgen ervoor dat lijkvocht zelden voorkomt.

Lijkvocht, ook bekend als postmortaal vocht, werpt een boeiend licht op de wetenschap achter wat er gebeurt in het lichaam na overlijden.

Lijkvocht, ook wel postmortaal vocht genoemd, is een onderwerp waar weinig over gesproken wordt. Toch kunnen nabestaanden ermee te maken krijgen, bijvoorbeeld bij een opbaring thuis. In dit artikel lees je wat lijkvocht is, hoe het ontstaat en wat er gedaan wordt om het te voorkomen.

Postmortale decompositie

Lijkvocht is nauw verbonden met postmortale decompositie: het natuurlijke proces waarin het lichaam na de dood begint af te breken. Na de laatste hartslag krijgen de cellen geen zuurstof meer. Enzymen die tijdens het leven onder controle bleven, beginnen cellen af te breken. Daarbij komen vocht en allerlei stoffen vrij. Later gaan ook bacteriën, vooral uit de darmen, een rol spelen.

Bloedcirculatie en zwaartekracht

Na de dood pompt het hart niet meer. Het bloed zakt onder invloed van de zwaartekracht naar de laagste delen van het lichaam. Daardoor ontstaan lijkvlekken. Dat is iets anders dan lijkvocht, maar het hoort bij dezelfde natuurlijke processen. Door de afbraak worden vaatwanden en weefsels doorlaatbaarder, waardoor vocht zich kan verplaatsen en op den duur naar buiten kan komen.

Waar komt lijkvocht naar buiten?

• Mond en neus: bij de afbraak ontstaan gassen in de buik. Die kunnen vocht uit de maag en luchtwegen omhoog duwen.
• De huid: in een later stadium kan de huid blaren vormen of loslaten, waarbij vocht vrijkomt.
• Wondjes en prikplaatsen: bijvoorbeeld van een infuus of operatie.

Bij mensen die voor hun overlijden veel vocht vasthielden, kan sneller vocht lekken.

Samenstelling van lijkvocht

Lijkvocht bestaat vooral uit water met opgeloste stoffen, zoals zouten en afbraakproducten van cellen. De samenstelling verschilt, en daardoor ook de kleur: van helder en kleurloos tot troebel, bruin of rood als er bloedbestanddelen in zitten.

Wist je dat de lijkgeur vaak wordt beschreven als penetrant, bedorven en onaangenaam? Bij de ontbinding komen verschillende stoffen vrij die deze geur veroorzaken. Bij een goed gekoelde overledene is daar meestal weinig tot niets van te merken.

Wanneer ontstaat lijkvocht?

In de praktijk ontstaat lijkvocht meestal pas later, op enkele uitzonderingen na. Temperatuur en luchtvochtigheid hebben veel invloed op de snelheid van de ontbinding: hoe warmer, hoe sneller. Daarom komt lijkvocht vaker voor als iemand pas na enige tijd wordt gevonden of als het warm weer is. Lees ook waar je op let bij een uitvaart bij warm weer.

Hoe wordt lijkvocht voorkomen?

Wanneer een overledene direct goed wordt gekoeld of thanatopraxie wordt toegepast, komt lijkvocht zelden voor. Daarnaast neemt de uitvaartverzorger bij de laatste verzorging maatregelen, zoals het gebruik van absorberend materiaal. Meer over deze conserverende behandeling lees je in de voordelen van thanatopraxie.

Zie je bij een opbaring thuis toch vocht? Schrik niet: het is een natuurlijk proces. Neem contact op met de uitvaartverzorger. Die weet wat er moet gebeuren en kan het lichaam opnieuw verzorgen.

Relevante toepassingen

Kennis over lijkvocht is niet alleen belangrijk voor forensisch onderzoek, maar ook voor de dagelijkse praktijk van mortuaria en uitvaartondernemingen. Het voorkomen en opvangen van lijkvocht hoort bij een zorgvuldige verzorging van de overledene, met respect voor de overledene en de nabestaanden. Zoek je hulp bij de verzorging? Kijk dan bij opbaren en verzorging in de bedrijvengids.

Veelgestelde vragen

Wat is lijkvocht?

Vocht dat na het overlijden uit het lichaam kan komen, vooral uit mond en neus, door de natuurlijke afbraak van het lichaam.

Welke kleur heeft lijkvocht?

Dat verschilt. Het kan helder zijn, maar ook troebel, bruin of rood als er bloedbestanddelen in zitten.

Is lijkvocht gevaarlijk?

Voor nabestaanden is het bij normale hygiëne geen groot risico. Raak het niet met blote handen aan en laat de uitvaartverzorger het opruimen.

Hoe ruikt een overledene?

Kort na het overlijden ruik je meestal niets bijzonders. Pas bij verdere ontbinding ontstaat een kenmerkende, onaangename geur. Goede koeling vertraagt dat sterk.