Wat is obductie of autopsie? Uitleg voor nabestaanden

In het kort

• Obductie en autopsie betekenen hetzelfde: onderzoek van het lichaam na overlijden.
• Bij een klinische obductie in het ziekenhuis wordt toestemming gevraagd aan de nabestaanden.
• Een gerechtelijke sectie wordt bevolen door de officier van justitie. Dan is geen toestemming van de familie nodig.
• Na een obductie wordt het lichaam verzorgd en is opbaren en afscheid nemen meestal gewoon mogelijk.

Wat is een obductie of autopsie? Over de reden, het verloop, toestemming van nabestaanden, het verschil met een gerechtelijke sectie en afscheid nemen daarna.

Veel mensen hebben het woord wel eens gehoord, maar wat een obductie precies inhoudt, weet niet iedereen. Obductie staat ook bekend als autopsie, sectie of postmortaal onderzoek. Het is een medisch onderzoek waarbij het lichaam van een overleden persoon wordt onderzocht, vaak om de doodsoorzaak vast te stellen. In Nederland gebeurt dit niet zomaar. Er gelden duidelijke regels, onder meer over toestemming.

Wat is obductie?

Bij een obductie onderzoekt een patholoog het lichaam van een overledene, van buiten en van binnen. Het doel is meestal om te achterhalen waaraan iemand is overleden, of om te zien hoe een ziekte zich heeft ontwikkeld.

Wat is autopsie?

Autopsie is een ander woord voor hetzelfde onderzoek. In Nederland gebruiken artsen vaak het woord obductie, terwijl in films, series en het nieuws meestal over autopsie wordt gesproken. Ook de woorden sectie en lijkschouwing kom je tegen, al is een lijkschouwing door een gemeentelijk lijkschouwer iets anders: dat is een uitwendig onderzoek, zonder dat het lichaam wordt geopend.

Klinische obductie en gerechtelijke sectie: het verschil

Klinische obductie

Een klinische obductie vindt plaats in een ziekenhuis, op verzoek van de behandelend arts of van de familie. Er wordt toestemming gevraagd aan de nabestaanden. Die toestemming is niet nodig als de overledene zelf, vanaf 16 jaar, schriftelijk heeft aangegeven een obductie te willen of toe te staan. Nabestaanden kunnen ook kiezen voor een beperkt onderzoek, bijvoorbeeld alleen van één orgaan.

Gerechtelijke sectie

Is er sprake van een niet-natuurlijke dood of een vermoeden van een misdrijf? Dan kan de officier van justitie een gerechtelijke sectie bevelen. Die wordt meestal uitgevoerd door het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). In dat geval is geen toestemming van de nabestaanden nodig. De resultaten gaan naar justitie, niet automatisch naar de familie.

Waarom vindt een obductie plaats?

De doodsoorzaak vaststellen

Als de doodsoorzaak onduidelijk is, kan een obductie duidelijkheid geven. Bij een vermoeden van een misdrijf is dit ook belangrijk voor het strafrechtelijk onderzoek. Voor nabestaanden kan het weten van de precieze oorzaak helpen bij de verwerking, zeker als het overlijden heel plotseling kwam.

Erfelijke aandoeningen

Soms kan een obductie laten zien dat iemand een erfelijke aandoening had. Familieleden kunnen dan alerter zijn en zich eventueel laten onderzoeken.

Medische kennis

Obducties vergroten de kennis over ziekten en de werking van het lichaam. Artsen kunnen er ook van leren of een diagnose en behandeling juist waren.

Hoe verloopt een obductie?

Uitwendig onderzoek

Het onderzoek begint met een uitwendige inspectie. De patholoog bekijkt en beschrijft verwondingen, littekens en andere kenmerken.

Inwendig onderzoek

Daarna wordt het lichaam geopend, zodat de patholoog de inwendige organen kan bekijken. De organen worden onderzocht op afwijkingen, ziekten of letsel. Vaak worden ze gewogen en worden er kleine stukjes weefsel afgenomen voor microscopisch onderzoek.

Afronding en verzorging

Na het onderzoek worden de sneden zorgvuldig gesloten en wordt de overledene verzorgd. Daardoor kunnen de nabestaanden daarna meestal gewoon afscheid nemen en kan de overledene worden opgebaard.

Wat gebeurt er met de organen?

In de regel gaan de organen na het onderzoek terug in het lichaam. Soms is het nodig om een orgaan of weefsel langer te bewaren voor verder onderzoek, wat weken kan duren. Dat deel kan dan niet mee met de begrafenis of crematie. Heb je hier bezwaar tegen? Bespreek dit dan vooraf met de arts, zodat je weet wat dat betekent voor het onderzoek.

Wanneer hoor je de uitslag?

Bij een klinische obductie gaat de uitslag naar de behandelend arts. Die bespreekt de uitkomst met de nabestaanden. Het onderzoek kan enkele weken duren, dus vraag na hoe en wanneer je de uitslag krijgt. Bij een gerechtelijke sectie loopt de informatie via justitie.

Obductie en de uitvaart

Een obductie hoeft een afscheid niet in de weg te staan. Laat je uitvaartbegeleider weten dat er een obductie plaatsvindt, zodat de planning en de verzorging en opbaring daarop kunnen worden afgestemd. Bij een gerechtelijke sectie kan het langer duren voordat het lichaam wordt vrijgegeven. Op uitvaartondernemingen vind je een uitvaartondernemer bij jou in de buurt.

Sommige mensen vinden medisch onderzoek zo belangrijk, dat ze hun lichaam na hun dood ter beschikking stellen. Lees meer over je lichaam aan de wetenschap afstaan.

Klik hier om ons glossy uitvaartmagazine Uitvaart-Inside te bestellen voor meer inspiratie en informatie omtrent uitvaarten.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen obductie en autopsie?

Er is geen verschil. Beide woorden betekenen onderzoek van het lichaam na overlijden. In Nederland gebruiken artsen vaak het woord obductie.

Mag de familie een obductie weigeren?

Bij een klinische obductie wel: daarvoor is toestemming van de nabestaanden nodig, tenzij de overledene zelf schriftelijk toestemming gaf. Bij een gerechtelijke sectie op bevel van de officier van justitie kan de familie dit niet weigeren.

Kun je een overledene na een obductie nog zien?

Meestal wel. Na de obductie wordt de overledene verzorgd, zodat opbaren en afscheid nemen mogelijk blijven.

Hoe lang duurt het voordat de uitslag bekend is?

Dat verschilt per situatie. Het volledige onderzoek kan enkele weken duren. Bij een klinische obductie bespreekt de behandelend arts de uitslag met de nabestaanden.