Je lichaam aan de wetenschap afstaan

In het kort

• Je regelt het zelf, bij leven, met een handgeschreven verklaring (codicil) bij een anatomisch instituut van een universiteit.
• Het instituut geeft het lichaam niet terug aan de nabestaanden. Een afscheid met de overledene erbij is daarom kort.
• Een lichaam kan bij overlijden toch worden geweigerd, bijvoorbeeld als er te veel aanmeldingen zijn. Houd daarom je uitvaartverzekering aan.
• Orgaandonatie gaat voor lichaamsdonatie.

Je hebt er misschien wel eens over gehoord: je lichaam na je dood afstaan aan de wetenschap. Misschien vind jij dat het overwegen waard, maar twijfel je nog. Want waarom zou je zoiets eigenlijk doen? Daar zijn best wat redenen voor.

Je hebt er misschien wel eens over gehoord: je lichaam na je dood afstaan aan de wetenschap. Misschien vind je het het overwegen waard, maar twijfel je nog. Waarom zou je het doen, en hoe regel je het? We leggen het je uit, zodat je een weloverwogen keuze kunt maken.

Bijdrage leveren aan wetenschappelijk onderzoek

Als je je lichaam aan de wetenschap schenkt, draag je bij aan wetenschappelijk onderzoek. Onderzoekers krijgen zo inzicht in de werking van het lichaam en kunnen onderzoek doen naar ziektes en aandoeningen. Zo help je mee aan betere zorg voor de volgende generaties.

Opleiden van studenten

Arts word je niet zomaar. Geneeskundestudenten leren met behulp van donorlichamen hoe het menselijk lichaam in elkaar zit. Dat is heel belangrijk: dit zijn de artsen van de toekomst.

Betere technieken voor artsen en chirurgen

Niet alleen studenten en onderzoekers hebben er profijt van. Ook ervaren chirurgen gebruiken donorlichamen om nieuwe operatietechnieken te oefenen en te ontwikkelen.

Hoe regel je het?

Je kunt je lichaam alleen zelf ter beschikking stellen. Dat regelen je nabestaanden dus niet voor je. Zo gaat het:

1. Neem contact op met een anatomisch instituut van een universiteit. Elk instituut heeft eigen voorwaarden, en sommige nemen tijdelijk of alleen uit bepaalde regio’s nieuwe donoren aan.
2. Je schrijft een verklaring met de hand: een codicil. Daarin staat dat je je lichaam na je overlijden aan de wetenschap schenkt, met je handtekening en de datum.
3. Het instituut bewaart het codicil. Jij en je huisarts krijgen een kopie. Vertel het ook aan je naasten.

Wil je niet je hele lichaam afstaan? Dan kun je je hersenen aanmelden bij de Nederlandse Hersenbank of je hart bij de Hartenbank. Je lichaam gaat dan wel terug naar de familie voor de uitvaart.

Wat betekent het voor je nabestaanden?

Na het overlijden moet de overledene snel naar het instituut. Bij het LUMC bijvoorbeeld binnen 24 uur. Er is daardoor maar kort tijd voor een afscheid met de overledene erbij. Je naasten kunnen later wel een herdenkingsdienst houden zonder lichaam. Lees meer over een uitvaart zonder lichaam.

Het instituut geeft het lichaam niet terug. Bij het LUMC wordt het lichaam na gebruik meestal na 1 tot 2 jaar anoniem en samen met andere donoren gecremeerd.

Kosten

Het doneren zelf is gratis. Bij het LUMC betaalt het instituut het vervoer binnen Nederland en de latere crematie. Andere kosten, zoals een herdenkingsdienst, betalen de nabestaanden. Wordt het lichaam bij overlijden niet geaccepteerd, dan moet de familie toch een gewone uitvaart regelen en betalen. Zeg je uitvaartverzekering daarom niet zomaar op. Meer over kosten lees je op onze pagina uitvaartkosten.

Persoonlijke voldoening

Voor veel mensen voelt het goed om iets te doen waar anderen wat aan hebben. Dat je een steentje bijdraagt aan de medische wetenschap, kan je een rustig en tevreden gevoel geven.

Veelgestelde vragen

Kan een lichaam worden geweigerd?

Ja. Het LUMC noemt bijvoorbeeld: overlijden in het buitenland, een melding later dan 24 uur na het overlijden, een obductie, ernstige verwondingen, een BMI boven de 30, bepaalde infectieziekten of meer aanbod dan nodig. Elk instituut heeft eigen voorwaarden.

Kan ik mijn lichaam afstaan als ik ook orgaandonor ben?

Orgaandonatie gaat voor. Sommige instituten nemen na een orgaandonatie het lichaam niet meer aan, andere soms wel. Vraag het na bij het instituut. Lees ook over automatisch orgaandonorschap.

Krijgt de familie de as terug?

Meestal niet. Bij het LUMC worden de resten anoniem en gezamenlijk gecremeerd. Vraag het instituut naar hun werkwijze.

Je lichaam schenken aan de wetenschap is een keuze die je zelf maakt. Zoek goed uit wat de voorwaarden zijn en bespreek het met je naasten: voor hen kan het moeilijk zijn. Leg je keuze bij leven vast, zodat je nabestaanden weten waar ze aan toe zijn. Meer over je uitvaartwensen vastleggen.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Kan ik mijn lichaam doneren aan de wetenschap?

Ja, in Nederland kun je je lichaam na overlijden schenken aan een anatomisch instituut van een universiteit, voor medisch onderwijs en onderzoek. Je legt dit zelf vast in een handgeschreven, gedateerd en ondertekend codicil en meldt je aan bij het instituut.

Het lichaam wordt niet teruggegeven aan de familie. Na gebruik worden de resten meestal anoniem gecremeerd. Het instituut betaalt vaak het vervoer en de crematie, maar kosten voor bijvoorbeeld een afscheid zijn voor de nabestaanden. Een instituut accepteert een lichaam niet altijd; vraag daarom naar de voorwaarden.

Bekijk deze vraag

Wat gebeurt er biologisch met het lichaam na overlijden?

Direct na het overlijden stoppen de hartslag en de ademhaling. Door zuurstoftekort sterven de cellen af. Na enkele uren ontstaat lijkstijfheid (rigor mortis): de spieren worden stijf doordat de energie in de spiercellen opraakt. Na ongeveer 24 tot 48 uur verdwijnt de lijkstijfheid weer. Daarna begint het ontbindingsproces, waarbij bacteriën het lichaam afbreken. Koeling vertraagt dit proces aanzienlijk.

Bekijk deze vraag

Hoe snel verteert een lichaam in de grond?

De verteringssnelheid van een lichaam in de grond hangt af van meerdere factoren: de bodemsamenstelling, vochtigheid, temperatuur en het type kist. In een standaard houten kist op een Nederlandse begraafplaats duurt volledige vertering gemiddeld 10 tot 25 jaar. In een biologisch afbreekbare kist gaat het veel sneller door betere beluchting en vochtdoorlating.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over ziekte, sterven en zorg