Rouwfasen (Kübler-Ross)

De rouwfasen van Kübler-Ross zijn misschien wel het bekendste beeld van rouw. De psychiater Elisabeth Kübler-Ross beschreef in 1969 in haar boek On Death and Dying vijf fasen: ontkenning, woede, onderhandelen, verdriet en aanvaarding. Ze zag die gevoelens bij mensen die hoorden dat ze zelf ongeneeslijk ziek waren. Pas later werd het model ook gebruikt voor nabestaanden die iemand verloren hebben.

Het belangrijkste om te weten: de fasen zijn geen vaste route en geen checklist. Kübler-Ross schreef zelf al dat mensen fasen overslaan, teruggaan of meerdere gevoelens tegelijk hebben. Latere rouwdeskundigen, zoals William Worden met zijn rouwtaken en Stroebe en Schut met het duale procesmodel, zien rouw eerder als een beweging heen en weer. Het ene moment ben je bezig met je verdriet, het andere moment met het gewone leven. Allebei is nodig.

Toch kan het model helpen. Het geeft woorden aan gevoelens die je misschien verrassen, zoals boosheid op de arts, schuldgevoel of het gevoel dat het niet echt gebeurd is. Wie die gevoelens herkent, voelt zich vaak minder alleen.

Hoe gaat dat in de praktijk?

Stel: je vader overlijdt na een kort ziekbed. De eerste dagen voelt alles onwerkelijk. Je regelt de uitvaart alsof je op de automatische piloot staat. Een paar weken later merk je dat je boos bent, op het ziekenhuis, op jezelf, soms zelfs op je vader. Je denkt: had ik maar eerder aan de bel getrokken.

Na een paar maanden gaat het beter. Je lacht weer, je werkt weer. Dan hoor je op de radio zijn lievelingsliedje en is het verdriet er opeens weer, net zo hevig als in het begin. Dat betekent niet dat je achteruit bent gegaan. Zo werkt rouw voor veel mensen: in golven, niet in een rechte lijn.

Waar moet je op letten?

• Gebruik de fasen om gevoelens te herkennen, niet om jezelf te beoordelen.
• Je hoeft niet alle fasen door te maken, en ook niet in deze volgorde.
• Rouw heeft geen deadline. Ook na een jaar of langer kan het verdriet sterk zijn.
• Merk je dat je lange tijd vastloopt, nauwelijks kunt functioneren of niet meer wilt leven? Praat er dan over met je huisarts of bel 113 Zelfmoordpreventie.
• Mensen in je omgeving rouwen anders. Dat is geen teken dat zij minder verdriet hebben.

Veelgestelde vraag

Is er iets mis als ik nooit bij aanvaarding uitkom?

Nee. Aanvaarding is geen eindstreep die je moet halen. Veel mensen merken dat het verlies een plek krijgt in hun leven, zonder dat het verdriet helemaal verdwijnt. Je leert ermee leven, en het gemis kan blijven. Dat is normaal. Als je merkt dat rouw je leven blijft beheersen, kan een rouwbegeleider of psycholoog met je meekijken. Je huisarts kan je daarbij op weg helpen.