Naar de inhoud
Kan een overleden lichaam bewegen?
Opbaren & Verzorging

Kan een overleden lichaam bewegen? Zo zit het echt

4 minuten lezenDoor Redactie Uitvaart-Platform.nl · nagekeken door Sfeerbeeld bij Kan een overleden lichaam bewegen? Zo zit het echtAmisha Mannak-SoeratramBijgewerkt

In het kort

  • Ja, een overleden lichaam kan soms nog een beetje bewegen. Dat gebeurt zelden en het is nooit een teken van leven.
  • De oorzaken zijn spierreacties door chemische processen, reflexen via zenuwen, gassen die ontstaan bij de ontbinding en het verslappen of verstijven van spieren.
  • Ook een zucht of geluid bij het verplaatsen komt voor: dan ontsnapt lucht uit de longen.
  • Is de dood door een arts vastgesteld, dan is er geen bewustzijn meer.

Kan een overleden lichaam nog bewegen? Er bestaan veel verhalen over dit verschijnsel, al dan niet gevoed door spannende films en verhalen van mensen met een rijke fantasie.

Kan een overleden lichaam nog bewegen? Er bestaan veel verhalen over dit verschijnsel, al dan niet gevoed door spannende films. Alle verschijnselen rondom de dood zijn regelmatig inspiratie voor spannende verhalen. Betekent dit dat het in het echt niet kan? Hoe dat zit, lees je in dit artikel.

De fysieke processen na de dood

Als iemand overleden is, treden er verschillende fysieke processen op in het lichaam. Direct na het overlijden stopt de bloedcirculatie, waardoor er geen zuurstof meer naar de spieren gaat. De spieren ontspannen eerst en verstijven daarna. Dat verstijven heet lijkstijfheid. Hoe lang dat duurt, lees je in hoe de tijd van overlijden wordt vastgesteld. In de uren en dagen daarna begint de ontbinding. Hierbij breken bacteriën en enzymen het weefsel af.

Kan een overleden lichaam bewegen?
Hoe dat zit, vertellen wij je in dit artikel.

Feiten en fabels over bewegingen van een overledene

In sommige verhalen en mythes lijkt het alsof een overleden lichaam nog kan bewegen. Er zijn wetenschappelijke verklaringen voor de zeldzame gevallen waarin dat gebeurt. Deze bewegingen zijn alleen geen teken van leven. Dit zijn de vier belangrijkste verklaringen.

1. Spontane beweging

Na het overlijden kunnen spieren samentrekken door chemische reacties in het lichaam. Deze bewegingen zijn ongecontroleerd en dus geen bewuste actie van de overledene.

2. Lijkreflexen

Soms ontstaan er reflexachtige bewegingen door zenuwprikkels. Zo kan het gebeuren dat je een arm ziet bewegen, maar alleen na prikkeling van een specifieke zenuw. Dit is een reflex en gebeurt niet bewust. Een bekend voorbeeld uit ziekenhuizen is de zogeheten Lazarus-reflex: bij iemand die hersendood is, kunnen armen nog bewegen door een reflex vanuit het ruggenmerg.

3. Gasophoping

Het klinkt een beetje naar, maar tijdens de ontbinding ontstaan er gassen in het lichaam. Daardoor kan de houding van het lichaam heel langzaam veranderen. Onderzoekers in Australië volgden een lichaam ruim een jaar met camera's en zagen dat de armen in die tijd langzaam van positie veranderden. Dat gaat zo geleidelijk dat je het met het blote oog niet ziet gebeuren.

4. Geluiden en een 'zucht'

Wordt een overledene verplaatst of omgedraaid, dan kan er lucht uit de longen ontsnappen. Dat kan klinken als een zucht of een zacht geluid. Ook dit is geen teken van leven, maar het kan nabestaanden wel flink laten schrikken. Ook vocht dat uit het lichaam komt, hoort bij de normale processen na de dood. Lees daarover meer in wat is lijkvocht?

Bevestiging van overlijden

Om de dood van een persoon vast te stellen, volgen artsen medische criteria en protocollen. Ze controleren onder andere of ademhaling en hartslag ontbreken. Als die vitale functies ontbreken en de dood is vastgesteld, is er geen bewustzijn of bewuste beweging meer mogelijk. Ben je bang dat iemand toch nog leeft? Dan helpt het misschien om te lezen wat schijndood is en waarom dat tegenwoordig vrijwel niet meer voorkomt bij een zorgvuldige lijkschouw.

Er worden dus heel af en toe bewegingen van een overledene gezien. Deze bewegingen betekenen niet dat iemand nog leeft. Spiercontracties, reflexen en gassen kunnen het laten lijken alsof de overledene nog beweegt, maar het zijn geen bewuste acties. Toch kunnen nabestaanden er erg van schrikken als het gebeurt. Praat erover met de arts of uitvaartverzorger als je iets ziet wat je verontrust.

Veelgestelde vragen

Kan een dode nog bewegen?

Heel soms, door spierreacties, reflexen of gassen in het lichaam. Het gaat nooit om een bewuste beweging en het is geen teken van leven.

Kan een overledene nog geluid maken?

Ja, bij het verplaatsen kan lucht uit de longen ontsnappen. Dat kan klinken als een zucht of kreun.

Kun je lijkstijfheid breken?

Een uitvaartverzorger kan stijve ledematen voorzichtig losmaken, bijvoorbeeld om de overledene aan te kleden. Na een tot twee dagen verdwijnt de stijfheid meestal vanzelf weer.

Klik hier om ons glossy uitvaartmagazine Uitvaart-Inside te bestellen voor meer inspiratie en informatie over uitvaarten.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Wat gebeurt er biologisch met het lichaam na overlijden?

Direct na het overlijden stoppen de hartslag en de ademhaling. Door zuurstoftekort sterven de cellen af. Na enkele uren ontstaat lijkstijfheid (rigor mortis): de spieren worden stijf doordat de energie in de spiercellen opraakt. Na ongeveer 24 tot 48 uur verdwijnt de lijkstijfheid weer. Daarna begint het ontbindingsproces, waarbij bacteriën het lichaam afbreken. Koeling vertraagt dit proces aanzienlijk.

Bekijk deze vraag

Kan ik mijn lichaam doneren aan de wetenschap?

Ja, in Nederland kun je je lichaam na overlijden schenken aan een anatomisch instituut van een universiteit, voor medisch onderwijs en onderzoek. Je legt dit zelf vast in een handgeschreven, gedateerd en ondertekend codicil en meldt je aan bij het instituut.

Het lichaam wordt niet teruggegeven aan de familie. Na gebruik worden de resten meestal anoniem gecremeerd. Het instituut betaalt vaak het vervoer en de crematie, maar kosten voor bijvoorbeeld een afscheid zijn voor de nabestaanden. Een instituut accepteert een lichaam niet altijd; vraag daarom naar de voorwaarden.

Bekijk deze vraag

Hoe snel verteert een lichaam in de grond?

De verteringssnelheid van een lichaam in de grond hangt af van meerdere factoren: de bodemsamenstelling, vochtigheid, temperatuur en het type kist. In een standaard houten kist op een Nederlandse begraafplaats duurt volledige vertering gemiddeld 10 tot 25 jaar. In een biologisch afbreekbare kist gaat het veel sneller door betere beluchting en vochtdoorlating.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over ziekte, sterven en zorg

Een volgende stap

Stappenplan na overlijden

Wat moet er wanneer gebeuren? Het stappenplan zet het voor je op een rij, van de eerste uren tot de weken erna.

Open het stappenplan →

Ondernemers in Opbaren & Verzorging die hierbij kunnen helpen

Alle ondernemers in Opbaren & Verzorging in de gids →

Getoond omdat dit artikel over dit onderwerp gaat. Geen commissie, geen bemiddeling; je neemt zelf contact op. De volgorde is alfabetisch.