Rigor mortis

Rigor mortis, in het Nederlands lijkstijfheid, is het stijf worden van de spieren na het overlijden. Het ontstaat doordat de spieren na de dood geen energie meer aanmaken. Zonder die energie kunnen de spiervezels niet meer ontspannen en zetten ze zich vast.

Lijkstijfheid begint meestal twee tot zes uur na het overlijden, eerst in de kleine spieren van de kaak, het gezicht en de nek. Daarna breidt het zich uit naar de armen en benen. Na ongeveer twaalf uur is het lichaam volledig stijf. Binnen een tot twee dagen verdwijnt de stijfheid weer, doordat de spiereiwitten worden afgebroken. Warmte versnelt dit proces, kou vertraagt het.

Voor nabestaanden is het goed om te weten dat lijkstijfheid normaal is. Wie de overledene wil verzorgen of aankleden, doet dat bij voorkeur in de eerste uren na het overlijden, of na overleg met de uitvaartverzorger, die weet hoe je ledematen voorzichtig beweegt.

Waar moet je op letten?

• Sluit ogen en mond bij voorkeur kort na het overlijden; later gaat dat moeilijker.
• Leg de overledene plat met het hoofd iets hoger, bijvoorbeeld op een kussen.
• Twijfel je over wat je kunt doen, bel dan de uitvaartverzorger. Die komt ook 's nachts.

Veelgestelde vraag

Waarom gebruiken artsen lijkstijfheid?

Omdat de stijfheid in een vrij vast patroon komt en weer gaat, gebruiken artsen en forensisch onderzoekers haar als een van de aanwijzingen voor het tijdstip van overlijden. Het is een ruwe schatting: temperatuur, lichaamsbouw en inspanning voor het overlijden spelen allemaal mee. Lees ook wat er na het overlijden met het lichaam gebeurt.