Worden de handen van een overledene gebroken? Fabels over de laatste verzorging

In het kort

• Nee, de handen van een overledene worden niet gebroken. Dat is een hardnekkige fabel.
• De baard groeit na het overlijden niet door. Het lijkt soms zo doordat de huid wat indroogt.
• Je mag als familie vaak meehelpen bij de laatste verzorging. Vraag je uitvaartverzorger wat mogelijk is.
• Kleine keuzes, zoals wel of geen bril, mag je helemaal zelf maken.

Worden de handen van een overledene gebroken om ze te kunnen vouwen? Groeit de baard na de dood gewoon door? Een verzorger vertelt hoe de laatste verzorging samen met familie echt verloopt.

Bij de laatste verzorging komen vaak vragen boven. Vragen die mensen al jaren met zich meedragen, omdat ze ooit iets hebben gehoord. In dit verhaal uit het glossy uitvaartmagazine Uitvaart-Inside vertelt een verzorger hoe hij een gezin ontvangt dat hun man en vader komt verzorgen. En hoe hij twee bekende fabels uit de wereld helpt.

Lees ook: Indiase militair herdacht in Nederweert

"Gasten knuffelen": een verzorger vertelt

Na een korte pauze ga ik samen met een collega naar de algemene koeling om vanuit daar een meneer te verplaatsen naar de verzorgingsruimte. Zijn vrouw en 2 dochters zijn nu waarschijnlijk gespannen onderweg om hun man en vader te komen verzorgen. Ze komen iets te laat aan en zoeken zenuwachtig allerlei excuses waarom dat zo is.

"...het geeft niks, komt u verder, kan ik uw jas aannemen? En neemt u dan even rustig plaats...kopje koffie?" Het is nu mijn taak om de (logische) spanningen weg te nemen, of ze in ieder geval in deze fase op hun gemak te stellen en welkom te laten voelen. Met een mooi woord noem ik dat dan 'gasten knuffelen'.

Dat doe ik meestal aan de hand van een kort gesprekje met een kopje koffie. Ik leg dan uit wat er zo dadelijk staat te gebeuren en wat ze van ons kunnen verwachten. Als dat allemaal duidelijk is vraag ik ze met ons mee te gaan naar de verzorgingsruimte. Aangekomen in de ruimte waar de verzorging zal gaan plaatsvinden stal ik netjes de kleding uit die ik zojuist in ontvangst heb genomen.

In de tussentijd geef ik de mensen even de gelegenheid te wennen aan de ruimte en bij te komen van deze (eerste) confrontatie. Eén van de mooie dingen van een verzorging samen met nabestaanden zijn de gesprekken die ontstaan. De één blijft liever oppervlakkig, de ander brandt los als je één vraag stelt. Maar er zijn óók mensen die met tegenvragen komen. Of vragen naar dingen (meestal fabels) die ze ooit wel eens gehoord hebben, en nu tóch wel eens willen weten wat er nu eigenlijk wél en niet van waar is.

Fabel 1: "Worden de handen gebroken om ze te vouwen?"

"Maar nu ik er tóch ben, klopt het nou dat straks mijn vaders handen worden gebroken om ze netjes in elkaar te kunnen vouwen?" "Neee zéker niet, zet dát alstublieft uit uw hoofd, dat zou zó respectloos zijn. Als ik dát zou moeten doen dan stap ik direct het vak uit."

Deze fabel hoor je vaak, maar hij klopt niet. Na een overlijden kan het lichaam een tijd stijf worden. Die stijfheid is tijdelijk en neemt vanzelf weer af. Een verzorger werkt rustig en zacht, en legt de handen in een natuurlijke houding. Breken is nergens voor nodig en hoort niet bij een respectvolle verzorging.

Fabel 2: "Groeit de baard na de dood nog door?"

"Oh maar scheert u mijn vader dan wél weer over een paar dagen? Want zijn baardgroei gaat natuurlijk gewoon door." "Nee mevrouw, zijn baardgroei gaat niet door. Het lijkt soms wel zo doordat er vocht uit het lichaam verdwijnt." Meestal vergelijk ik het als voorbeeld met hoge bomen die onder water staan. En dan leg ik in Jip-en-Janneketaal uit dat als de zon het water verdampt, het nét lijkt of de bomen groeien omdat de boomtoppen nu boven het water uitkomen.

Wil je hier meer over weten? Lees dan Blijven je haren en nagels doorgroeien na overlijden?

Bril op of niet?

Als de verzorging ten einde loopt ligt meneer keurig netjes in 3-delig kostuum in een hoogglans witte kist. Dan ontstaat er een discussie tussen de vrouw en 2 dochters. Of meneer zijn bril op moet... Als ze er niet echt uitkomen meng ik me in het gesprek. En vraag ik of meneer de laatste tijd zijn bril wel droeg. "Ja dát wel, maar niet als hij sliep." "Nee oké, maar zullen we dan zijn mooie strakke krijtstreep pak óók maar even vervangen voor een kreukelige pyjama? Of had hij dit wél aan als hij sliep?"

Lachend wordt de keuze gemaakt dat meneer zijn bril op krijgt, en de verzorging is klaar. Bij de uitgang worden we vriendelijk bedankt en mevrouw voegt daaraan toe: "Jeetje wat hebben jullie toch een zwaar beroep. Het lijkt me zó moeilijk om altijd maar die verdrietige huilende mensen om je heen te hebben."

"Ook dat is een fabeltje mevrouw, kijkt u maar terug op het afgelopen uur...

Veel sterkte, en wel thuis."

Zelf meehelpen bij de laatste verzorging

Dit verhaal laat zien dat de laatste verzorging geen eng of kil moment hoeft te zijn. Veel uitvaartverzorgers vinden het fijn als familie meehelpt. Je kunt bijvoorbeeld het haar kammen, de handen insmeren of de kleding uitzoeken en aantrekken. Je bepaalt zelf hoeveel je wilt doen. Kijken en er gewoon bij zijn mag ook.

Ideeën vind je in 15 liefdevolle rituelen bij de laatste verzorging. Wil je een verzorger of uitvaartondernemer in je buurt vinden? Kijk dan in de bedrijvengids bij Opbaren & Verzorging.

Veelgestelde vragen

Worden de handen van een overledene gebroken?

Nee. Dat is een fabel. De stijfheid na een overlijden is tijdelijk, en een verzorger legt de handen zacht en rustig in een natuurlijke houding.

Groeit de baard van een overledene door?

Nee. Het lijkt soms zo doordat de huid wat indroogt, waardoor de stoppels iets meer zichtbaar worden.

Mag ik helpen bij de verzorging van mijn overleden vader of moeder?

Vaak wel. Bespreek het met je uitvaartverzorger. Je kiest zelf wat je wilt doen, van het haar kammen tot alleen aanwezig zijn.

Moet een overledene zijn bril op?

Dat mag je zelf kiezen. Veel families kiezen voor de bril als hun dierbare die altijd droeg, zodat hij of zij er vertrouwd uitziet.

Bron (omslag)foto: Sharon Leijs Afscheidsfotograaf

Meer nieuws

10 novOnzekerheid over grafrechten na verkoop begraafplaats10 novRotterdamse islamitische begraafplaats loopt vertraging op10 novGraf verlengen kost €1.709 in Midden-Groningen

Al het nieuws →

Goed om te weten

• De handen van een overledene vouwen: waarom doen we dat en hoe gaat het?
• Een troostende herinnering: een handenbeeld van je dierbare

Heb je een tip of aanvulling? Mail de redactie · Hoe wij bijwerken en corrigeren