Miljoenenerfenis: zo kun je nalaten aan cultuur

Een nalatenschap hoeft niet altijd bij familie of vrienden terecht te komen. Sommige mensen kiezen ervoor om na hun overlijden iets achter te laten voor een museum, stichting of goed doel dat hen tijdens hun leven na aan het hart lag. Dat kan een geldbedrag zijn, maar ook een kunstcollectie, bijzondere voorwerpen of een waardevol bezit.

Een bijzonder voorbeeld is de nalatenschap die Museum Catharijneconvent in Utrecht heeft ontvangen. Het museum kreeg circa één miljoen euro nagelaten van Joris Engelbregt en zijn levenspartner Jan Terlingen. Het is de grootste nalatenschap die het museum ooit heeft ontvangen. Met hun gift willen zij bijdragen aan het behoud, onderzoek en delen van religieus erfgoed, een onderwerp waaraan zij zelf jarenlang hun liefde en aandacht besteedden.

Hun verhaal roept een interessante vraag op: hoe kun je zelf een museum, culturele instelling of goed doel opnemen in je nalatenschap?

Een miljoen euro voor religieus erfgoed

Joris Engelbregt en Jan Terlingen waren jarenlang nauw betrokken bij Museum Catharijneconvent. Hun gezamenlijke belangstelling voor kerkgeschiedenis en religieus erfgoed leidde tot een bijzondere passie: het maken van maquettes van middeleeuwse kerkgebouwen.

Ruim veertig jaar werkten zij aan gedetailleerde reconstructies van historische kerken. Zeventien van deze maquettes schonken zij eerder aan het museum. Ook publiceerden zij samen een boek over de Dom van Utrecht.

Met hun nalatenschap krijgt die betrokkenheid een vervolg. Het museum kan het werk voortzetten waar de twee mannen zoveel waarde aan hechtten: het behouden, onderzoeken en delen van religieus erfgoed met toekomstige generaties.

Het is een voorbeeld van hoe persoonlijke interesses en idealen ook na een overlijden kunnen blijven voortbestaan.

Kun je een museum of goed doel opnemen in je testament?

Ja. In Nederland kun je zelf bepalen wie je iets wilt nalaten. Dat hoeft niet uitsluitend een familielid of vriend te zijn. Je kunt ook een stichting, museum, vereniging of goed doel opnemen in je testament.

Er zijn verschillende manieren om dat te regelen. Twee belangrijke mogelijkheden zijn een erfstelling en een legaat.

Een organisatie benoemen als erfgenaam

Je kunt een museum of goed doel benoemen tot erfgenaam. Dat betekent dat de organisatie een deel van je nalatenschap ontvangt, of in bepaalde gevallen de gehele nalatenschap.

Je kunt meerdere erfgenamen aanwijzen en vastleggen welk aandeel ieder van hen krijgt. Houd er rekening mee dat wettelijke aanspraken van bepaalde familieleden, zoals de legitieme portie van kinderen, van invloed kunnen zijn op de uiteindelijke verdeling.

Een legaat opnemen in je testament

Wil je een organisatie een specifiek bedrag of een bepaald bezit nalaten? Dan kun je een legaat opnemen.

Je kunt bijvoorbeeld vastleggen dat een museum na je overlijden € 10.000 ontvangt, of dat een bijzondere kunstcollectie naar een bepaalde culturele instelling gaat.

Het verschil is belangrijk: een erfgenaam krijgt een aandeel in de nalatenschap en neemt ook een positie in bij de afwikkeling daarvan. Een legataris ontvangt juist het specifiek omschreven bedrag of bezit dat in het testament is vastgelegd.

Kun je ook kunst, verzamelingen of persoonlijke bezittingen nalaten?

Een nalatenschap bestaat niet alleen uit geld. Misschien heb je jarenlang kunst verzameld, bezit je bijzondere boeken of heb je voorwerpen die voor een bepaalde instelling van historische of culturele waarde zijn.

Ook deze bezittingen kun je in je testament aan een organisatie nalaten.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Een schilderij of kunstcollectie aan een museum.

• Historische documenten aan een archiefinstelling.

• Religieuze voorwerpen aan een kerk of museum.

• Een verzameling boeken aan een bibliotheek.

• Een geldbedrag aan een stichting die onderzoek of cultuur ondersteunt.

Het is verstandig om vooraf contact op te nemen met de organisatie waaraan je iets wilt nalaten. Niet iedere instelling kan of wil alle soorten voorwerpen aannemen. Ook kunnen afspraken nodig zijn over bewaring, beheer, restauratie of de bestemming van een schenking.

Hoe regel je een nalatenschap voor een goed doel?

Wil je een museum of goed doel opnemen in je testament? Dan is het belangrijk om je wensen duidelijk vast te leggen.

Een testament wordt in Nederland opgesteld via een notaris. Tijdens een gesprek kun je bespreken welke organisatie je wilt opnemen, welk bedrag of bezit je wilt nalaten en of de organisatie erfgenaam of legataris moet worden.

De notaris kan ook uitleggen wat de gevolgen zijn voor andere erfgenamen en hoe je voorkomt dat er onduidelijkheid ontstaat over de uitvoering van je wensen.

Controleer daarnaast de officiële naam en gegevens van de organisatie. Bij grotere instellingen kan er een aparte stichting of een fonds bestaan dat de nalatenschap ontvangt.

Wil je dat een bedrag voor een specifiek doel wordt gebruikt? Bespreek dan met de organisatie of die bestemming kan worden vastgelegd en hoe dat juridisch het beste geregeld kan worden.

Moet een goed doel erfbelasting betalen?

Dat hangt af van de organisatie en haar fiscale status.

Organisaties met een ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) zijn onder voorwaarden vrijgesteld van erfbelasting over ontvangen erfenissen en legaten. Daardoor kan het volledige nagelaten bedrag ten goede komen aan de maatschappelijke doelstelling.

Niet iedere stichting of vereniging heeft automatisch een ANBI-status. Controleer daarom vooraf of de organisatie deze status heeft. De Belastingdienst beschikt over een openbaar ANBI-register waarin je dit kunt opzoeken.

Ook bij een culturele instelling is het verstandig om niet zomaar aan te nemen dat iedere schenking of nalatenschap fiscaal hetzelfde wordt behandeld. De precieze situatie en de status van de ontvangende organisatie zijn bepalend.

Waarom kiezen mensen ervoor om na te laten aan cultuur of een goed doel?

De redenen kunnen heel persoonlijk zijn. Sommige mensen hebben geen kinderen of andere directe erfgenamen aan wie zij hun vermogen willen nalaten. Anderen hebben juist wel familie, maar willen daarnaast iets betekenen voor een organisatie die belangrijk voor hen is geweest.

Misschien heeft iemand zijn hele leven een passie gehad voor kunst, muziek, natuur, wetenschap of geschiedenis. Door een museum of stichting in het testament op te nemen, kan die betrokkenheid ook na het overlijden een vervolg krijgen.

Een nalatenschap kan daarmee meer betekenen dan alleen een financiële overdracht. Het kan een manier zijn om persoonlijke waarden, interesses en idealen door te geven aan volgende generaties.

Bespreek je wensen op tijd

Een nalatenschap aan een goed doel of culturele instelling begint vaak met een persoonlijke wens, maar vraagt ook om duidelijke afspraken. Bespreek daarom tijdig met een notaris wat de mogelijkheden zijn en informeer bij de organisatie of zij een nalatenschap kan ontvangen.

Vergeet ook niet om je nabestaanden te vertellen dat je bepaalde wensen hebt vastgelegd en waar zij informatie over je testament kunnen vinden. Zo voorkom je dat belangrijke afspraken pas na veel zoekwerk boven tafel komen.

De nalatenschap van Joris Engelbregt en Jan Terlingen laat zien dat iets wat tijdens het leven veel betekenis had, ook na het overlijden kan blijven voortbestaan. Niet alleen door geld na te laten, maar vooral door iets door te geven waar anderen nog jarenlang van kunnen leren en genieten.

Veelgestelde vragen over nalaten aan een goed doel

Kan ik een goed doel opnemen in mijn testament?

Ja. Je kunt een stichting, museum, vereniging of goed doel benoemen als erfgenaam of een legaat opnemen voor een specifiek bedrag of bezit.

Wat is het verschil tussen een erfstelling en een legaat?

Bij een erfstelling benoem je iemand of een organisatie tot erfgenaam van een deel van je nalatenschap. Met een legaat laat je een specifiek bedrag of bezit na aan een persoon of organisatie.

Moet ik naar de notaris om een museum geld na te laten?

Ja. Als je een museum of goed doel als erfgenaam wilt benoemen of een geldbedrag wilt nalaten, moet je dit vastleggen in een testament dat via de notaris wordt opgesteld.

Moet een museum erfbelasting betalen over een nalatenschap?

Een organisatie met een ANBI-status is onder voorwaarden vrijgesteld van erfbelasting. Controleer altijd de actuele status van de organisatie bij de Belastingdienst.

Kan ik ook een kunstcollectie of persoonlijke bezittingen nalaten?

Ja. Je kunt in je testament vastleggen dat bepaalde kunstwerken, verzamelingen of andere bezittingen naar een museum of culturele instelling gaan. Bespreek vooraf of de instelling deze wil en kan ontvangen.

Kun je een nalatenschap aan een goed doel later nog veranderen?

Ja. Zolang je wilsbekwaam bent, kun je je testament bij de notaris laten aanpassen. Een eerder vastgelegde nalatenschap aan een goed doel hoeft dus niet ongewijzigd te blijven.

Bronnen

• Museum Catharijneconvent – Nalatenschap van circa één miljoen euro

• Museum Catharijneconvent – Schenken en nalaten

• Belastingdienst – ANBI en erfbelasting

• Notaris.nl – Testament