Onterfd: wat zijn je rechten?

Wat als je vader of moeder overlijdt en je er als kind vanuit gaat dat je iets uit de erfenis zult ontvangen? En je pas jaren later ontdekt dat het testament heel anders is geregeld? Dat overkwam de 66-jarige René. Toen hij het testament van zijn vader opvroeg, bleek dat de nalatenschap was bestemd voor de Dierenbescherming en de dierenambulance. Een flinke schok, zeker als je daar nooit rekening mee hebt gehouden.

Het verhaal roept een belangrijke vraag op: kun je als kind zomaar worden onterfd en sta je dan met lege handen? Het antwoord is niet helemaal zwart-wit. Ouders mogen hun kinderen onterven, maar kinderen hebben in Nederland een bijzondere positie binnen het erfrecht. Ook wanneer je bent onterfd, kun je onder bepaalde voorwaarden nog aanspraak maken op een deel van de nalatenschap.

Kunnen ouders hun kinderen volledig onterven?

Ja. Een ouder kan in een testament vastleggen dat een of meerdere kinderen geen erfgenaam zijn. De ouder bepaalt in principe zelf aan wie de nalatenschap wordt nagelaten. Dat kunnen andere familieleden zijn, vrienden, een partner of bijvoorbeeld een goed doel.

Dat betekent dat een kind niet automatisch recht heeft op een erfdeel omdat het familie is van de overledene. Staat in het testament dat een kind is onterfd, dan ontvangt het in beginsel niets als erfgenaam.

Toch is daarmee niet alles gezegd. De wet beschermt kinderen met een zogenoemde legitieme portie. Dit is een geldbedrag waarop een onterfd kind onder bepaalde voorwaarden aanspraak kan maken. Het gaat dus niet om een automatisch erfdeel of om specifieke spullen uit de nalatenschap.

Wat is de legitieme portie?

De legitieme portie is het wettelijke minimum waarop een kind aanspraak kan maken wanneer het door een ouder is onterfd. De hoogte daarvan is de helft van het erfdeel dat het kind zou hebben gekregen als er geen testament was geweest en de erfenis volgens de wettelijke regels zou worden verdeeld.

Stel dat een ouder twee kinderen heeft en geen partner achterlaat. Zonder testament zouden beide kinderen ieder de helft van de nalatenschap erven. De legitieme portie van een onterfd kind bedraagt in dat voorbeeld een kwart van de relevante nalatenschap.

De berekening kan in de praktijk ingewikkelder zijn. Zo kunnen schulden, bepaalde schenkingen die de ouder tijdens het leven heeft gedaan en de samenstelling van de nalatenschap invloed hebben op de hoogte van de legitieme portie.

Belangrijk om te weten: de legitieme portie geeft uitsluitend recht op geld. Een onterfd kind kan dus niet automatisch aanspraak maken op de woning, sieraden, meubels of andere persoonlijke bezittingen van de overleden ouder.

Wat als je ouder alles aan een goed doel nalaat?

Een ouder mag ervoor kiezen om de volledige nalatenschap aan een goed doel na te laten. Denk aan een dierenorganisatie, een stichting voor onderzoek of een andere maatschappelijke organisatie.

Dat betekent niet dat een onterfd kind geen mogelijkheden meer heeft. Als het kind aanspraak maakt op de legitieme portie, kan het goede doel dat als erfgenaam is aangewezen verplicht zijn dit bedrag uit de nalatenschap te voldoen.

Daarbij is het wel belangrijk om te weten dat een legitieme portie niet vanzelf wordt uitgekeerd. Het onterfde kind moet hier zelf om vragen. Wie denkt dat hij of zij mogelijk is onterfd, doet er daarom verstandig aan niet af te wachten.

Hoe kom je erachter of je overleden ouder een testament had?

Niet iedereen weet of een ouder ooit een testament heeft laten opstellen. Soms wordt daar binnen een familie nooit over gesproken. Ook kan een testament door de jaren heen zijn aangepast, waardoor een eerder gevonden exemplaar niet meer de laatste versie is.

Je kunt dit controleren via het Centraal Testamentenregister (CTR). In dit register staat geregistreerd of iemand een testament heeft opgesteld, wanneer dat is gebeurd en bij welke notaris het testament is gemaakt.

Het CTR bewaart echter niet de inhoud van het testament. Je kunt daar dus niet lezen wie erfgenaam is of wat iemand precies heeft vastgelegd. Daarvoor moet je contact opnemen met de notaris die het testament heeft opgesteld of diens opvolger.

Het opvragen van de registratie bij het CTR is kosteloos. Je kunt dit zelf regelen via de website van het register.

Mag je als kind het testament van je overleden ouder inzien?

Dat je kind bent van de overledene, betekent niet automatisch dat je zonder meer recht hebt op een volledige kopie van het testament. Een notaris moet beoordelen wie belanghebbende is en welke informatie mag worden verstrekt.

Als je in het testament als erfgenaam bent benoemd, heb je doorgaans een andere positie dan wanneer je volledig bent onterfd. Ook wanneer je bent onterfd, kan je mogelijke aanspraak op de legitieme portie relevant zijn voor je positie als belanghebbende.

Neem daarom contact op met de notaris die het testament beheert. Leg uit wat je relatie tot de overledene is en waarom je informatie nodig hebt. De notaris kan beoordelen welke informatie je mag ontvangen en welke stappen je kunt zetten.

Let op: voor de legitieme portie geldt een termijn van vijf jaar

Dit is misschien wel het belangrijkste onderdeel voor iemand die pas jaren na een overlijden ontdekt dat hij of zij is onterfd.

Een onterfd kind moet de legitieme portie in beginsel binnen vijf jaar na het overlijden opeisen. Je krijgt dit bedrag dus niet automatisch en het is niet verstandig om ervan uit te gaan dat de termijn pas begint te lopen op het moment dat je het testament ontdekt.

In bepaalde situaties kunnen aanvullende regels gelden. Zo kan het moment waarop de legitieme portie daadwerkelijk opeisbaar is anders liggen, bijvoorbeeld wanneer de langstlevende partner van de overledene nog leeft en de wettelijke verdeling van toepassing is of het testament een uitgestelde betaling regelt.

Ontdek je pas na enkele jaren dat je mogelijk bent onterfd? Wacht dan niet langer. Laat zo snel mogelijk door een notaris of erfrechtadvocaat beoordelen of je nog aanspraak kunt maken op de legitieme portie en welke termijn in jouw situatie geldt.

Wat als je pas na jaren hoort dat je bent onterfd?

Het verhaal van René laat zien dat het soms lang kan duren voordat nabestaanden weten wat er precies in een testament staat. Maar een late ontdekking betekent niet automatisch dat je alsnog recht hebt op een deel van de erfenis.

De termijn van vijf jaar is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Alleen het feit dat je niet op de hoogte was van het testament, betekent niet vanzelf dat de termijn opnieuw begint te lopen zodra je het document onder ogen krijgt.

Er kunnen uitzonderingen of bijzondere omstandigheden zijn die invloed hebben op de juridische beoordeling. Daarom is het belangrijk om niet zelf conclusies te trekken, maar de situatie te laten beoordelen aan de hand van het testament, de overlijdensdatum en de afwikkeling van de nalatenschap.

Moet je als ouder vertellen wat er in je testament staat?

Er bestaat geen algemene verplichting om je kinderen tijdens je leven te vertellen wat je in je testament hebt geregeld. Je mag zelf bepalen of je je wensen bespreekt en met wie.

Toch kan openheid veel onduidelijkheid en verdriet voorkomen. Zeker wanneer je bewust afwijkt van de wettelijke verdeling of een goed doel als erfgenaam aanwijst, kan het verstandig zijn om na te denken over hoe je dit aan je nabestaanden uitlegt.

Een testament is uiteindelijk een persoonlijke keuze. Maar voor de mensen die achterblijven, kan de inhoud ervan grote gevolgen hebben. Door wensen tijdig bespreekbaar te maken, voorkom je niet alle teleurstelling, maar kun je wel voorkomen dat nabestaanden onverwacht met vragen of conflicten worden geconfronteerd.

Veelgestelde vragen over onterving en een testament

Kan ik mijn ouder nog erven als ik ben onterfd?

Je bent dan geen erfgenaam meer, maar als kind kun je wel aanspraak maken op de legitieme portie. Dit is een geldbedrag ter grootte van de helft van je wettelijke erfdeel. Je moet hier zelf om vragen.

Hoe weet ik of mijn overleden vader of moeder een testament had?

Je kunt dit navragen bij het Centraal Testamentenregister (CTR). Daar kun je controleren of er een testament is en bij welke notaris het is opgesteld. Het register bevat niet de inhoud van het testament.

Hoe lang heb ik de tijd om mijn legitieme portie op te eisen?

In beginsel moet je de legitieme portie binnen vijf jaar na het overlijden opeisen. Wacht dus niet tot je toevallig ontdekt dat je bent onterfd. In bijzondere situaties kunnen aanvullende regels gelden.

Krijg ik automatisch bericht als ik ben onterfd?

Nee, je krijgt niet in alle gevallen automatisch bericht dat je bent onterfd. Als je vermoedt dat je ouder een testament had, kun je zelf bij het Centraal Testamentenregister navraag doen.

Kan een ouder de volledige erfenis aan een goed doel nalaten?

Ja. Een ouder kan een goed doel als erfgenaam aanwijzen en de kinderen onterven. Een onterfd kind kan echter nog steeds aanspraak maken op de legitieme portie. Het goede doel kan dan verplicht zijn dit bedrag te voldoen.

Heb ik recht op spullen uit de nalatenschap als ik ben onterfd?

Nee, de legitieme portie geeft uitsluitend recht op geld. Je kunt op basis daarvan niet zelf een meubelstuk, sieraad of ander persoonlijk bezit uit de nalatenschap opeisen.

Een testament kan na een overlijden voor grote verrassingen zorgen. Weet je niet of je ouder een testament had, of vermoed je dat je bent onterfd? Controleer dit dan tijdig en laat je informeren over je rechten. Jaren wachten kan gevolgen hebben voor de mogelijkheden die je nog hebt.

Bronnen:

• Rijksoverheid – Kan ik mijn echtgenoot en kinderen onterven?

• Notaris.nl – Onterfd

• Notaris.nl – Centraal Testamentenregister

• Rijksoverheid – Centraal Testamentenregister