Trouwen of samenwonen: Wat gebeurt er bij overlijden?
Een partner verliezen is al ingrijpend genoeg. Toch krijgen nabestaanden na een overlijden te maken met een flinke hoeveelheid administratie. Van bankzaken en verzekeringen tot pensioen en de afwikkeling van een erfenis. Daarbij maakt het verschil of je getrouwd bent, een geregistreerd partnerschap hebt of alleen samenwoont. Wie getrouwd is, heeft op verschillende punten automatisch rechten. Dat kan de achterblijvende partner een hoop uitzoekwerk en papierwerk besparen.
Getrouwd zijn of samenwonen: juridisch een groot verschil
In Nederland maakt de wet onderscheid tussen een huwelijk, een geregistreerd partnerschap en ongehuwd samenwonen. Een huwelijk en een geregistreerd partnerschap zijn op veel juridische punten gelijkwaardig. Partners hebben automatisch bepaalde rechten en verplichtingen tegenover elkaar.
Bij ongehuwd samenwonenden ligt dat anders. Zelfs wanneer je al tientallen jaren samenwoont, samen een huis hebt en elkaars financiën deelt, ben je volgens het erfrecht niet automatisch elkaars erfgenaam.
Dat betekent dat een achterblijvende partner bij overlijden mogelijk moet aantonen welke afspraken er zijn gemaakt en welke rechten hij of zij heeft. Een samenlevingscontract kan daarbij helpen, maar is niet hetzelfde als een huwelijk of geregistreerd partnerschap.
Je partner erft automatisch bij een huwelijk
Een belangrijk verschil zit in het erfrecht. Wanneer iemand overlijdt zonder testament, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Een echtgenoot of geregistreerd partner behoort automatisch tot de wettelijke erfgenamen.
Zijn er ook kinderen? Dan geldt in veel gevallen de wettelijke verdeling. De achterblijvende partner krijgt de goederen van de nalatenschap en wordt verantwoordelijk voor de schulden. De kinderen krijgen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel, die doorgaans pas opeisbaar is wanneer ook de langstlevende ouder overlijdt.
Bij ongehuwd samenwonenden werkt dit anders. Zonder testament erft de achterblijvende partner niet automatisch. De erfenis gaat dan naar de wettelijke erfgenamen van de overledene, bijvoorbeeld diens kinderen, ouders of broers en zussen.
Een samenlevingscontract alleen maakt je partner niet automatisch erfgenaam. Daarvoor is in veel gevallen een testament nodig.
Minder papierwerk voor het pensioen
Ook bij het nabestaandenpensioen kan een huwelijk voordelen hebben. Wanneer je in Nederland trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat, ontvangt de pensioenuitvoerder deze informatie doorgaans automatisch via de gemeente.
Bij samenwonenden is dat vaak anders. Zij moeten hun partner meestal zelf aanmelden bij het pensioenfonds of de pensioenverzekeraar. Soms gelden aanvullende voorwaarden, zoals een notarieel samenlevingscontract of een minimale periode van samenwonen.
Als de partner niet op de juiste manier is aangemeld, kan dat na een overlijden voor problemen zorgen. De achterblijvende partner moet dan mogelijk alsnog aantonen dat aan de voorwaarden voor partnerpensioen is voldaan.
Let op: getrouwd zijn betekent niet automatisch dat er altijd een partnerpensioen wordt uitgekeerd. De hoogte en de voorwaarden zijn afhankelijk van de pensioenregeling. Controleer daarom wat er daadwerkelijk voor je partner is geregeld.
Ook bij de afwikkeling van een nalatenschap maakt het verschil
Na een overlijden moeten banken, verzekeraars en andere organisaties vaststellen wie bevoegd is om zaken af te handelen. Een huwelijk maakt de juridische positie van de achterblijvende partner duidelijker, maar betekent niet dat alle administratie vanzelf verdwijnt.
Een bank kan bijvoorbeeld nog steeds om een overlijdensakte of een verklaring van erfrecht vragen. Die verklaring wordt door een notaris opgesteld en geeft aan wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om namens de nalatenschap te handelen.
Ook wanneer iemand getrouwd is, kan zo'n verklaring nodig zijn. Dat hangt onder meer af van de situatie, de aanwezige bezittingen en de eisen van de betrokken organisatie.
Bij een gezamenlijke woning, meerdere erfgenamen of een testament met afwijkende bepalingen kan de afwikkeling bovendien ingewikkelder worden.
Een huwelijk betekent niet dat je niets meer hoeft te regelen
Hoewel een huwelijk veel automatisch regelt, zijn er belangrijke uitzonderingen. Een testament kan bijvoorbeeld andere afspraken bevatten dan de wettelijke verdeling. Ook kunnen huwelijkse voorwaarden invloed hebben op de financiële situatie en de verdeling van bezittingen.
Daarnaast is het verstandig om stil te staan bij zaken als:
Testament: wie moet wat erven en wie mag de nalatenschap afwikkelen?
Partnerpensioen: hoeveel ontvangt je partner als jij overlijdt?
Huwelijkse voorwaarden: welke afspraken gelden voor jullie vermogen en schulden?
Verzekeringen: weet je partner welke verzekeringen er zijn en waar de polissen staan?
Digitale administratie: kan je partner belangrijke accounts, documenten en abonnementen terugvinden?
Ook wanneer je samenwoont, kun je veel zaken vooraf goed regelen. Denk aan een notarieel samenlevingscontract, een testament en het aanmelden van je partner bij de pensioenuitvoerder.
Niet getrouwd? Regel het dan op tijd
Samenwonen is voor veel stellen een bewuste keuze. Trouwen hoeft daarbij niet het doel te zijn. Maar het is wel belangrijk om te weten dat de wet ongehuwd samenwonenden niet dezelfde automatische bescherming biedt als gehuwden of geregistreerde partners.
Juist wanneer je samen een huis hebt, kinderen opvoedt of financieel van elkaar afhankelijk bent, is het verstandig om de juridische en financiële gevolgen te bespreken met een notaris en je pensioenuitvoerder.
Want op het moment dat je partner overlijdt, wil je niet eerst moeten ontdekken welke zaken nooit zijn vastgelegd. Een beetje voorbereiding kan de achterblijvende partner later veel onzekerheid en regelwerk besparen.
Bronnen en meer informatie:
Vragen die families hierover stellen
Ook vaak gevraagd
Wat gebeurt er met de bloemen na de crematie?
Losse bloemen mogen altijd meegaan in de crematieoven. Veel mensen kiezen er ook voor om de bloemen na de plechtigheid te laten verwijderen door het crematorium of ze mee te nemen naar huis. Plantjes kunnen eventueel worden meegenomen en thuis worden geplant als levende herinnering. Bij een begrafenis blijven de bloemen doorgaans bij het graf.
Wat gebeurt er met de zorgverzekering na overlijden?
De zorgverzekering van de overledene stopt automatisch. De zorgverzekeraar krijgt het overlijden door via de Basisregistratie Personen (BRP). Je hoeft de verzekering dus niet zelf op te zeggen. Te veel betaalde premie wordt terugbetaald.
Was de overledene je toeslagpartner? Dan heeft dat gevolgen voor je eigen zorgtoeslag. Geef de wijziging door aan Dienst Toeslagen.
Wat gebeurt er met kleding en persoonlijke bezittingen?
Kleding en bezittingen worden gesorteerd in: meenemen voor erfgenamen, doneren aan een goed doel of kringloopwinkel, en afvoeren als restafval. Herinneringsstukken worden apart gezet. Vraag om een duidelijk werkplan.
Wat gebeurt er met een graf als de grafrechten verlopen?
Als de grafrechttermijn verloopt en niet wordt verlengd, mag de begraafplaats het graf ruimen. Bij een eigen graf ontvang je doorgaans een herinneringsbrief met de mogelijkheid het grafrecht te verlengen.
Een volgende stap
Erfdeelberekenaar
Reken uit wie wat erft volgens het Nederlandse erfrecht.
Open de erfdeelberekenaar →Ondernemers in Erfrecht die hierbij kunnen helpen
Alle ondernemers in Erfrecht in de gids →Getoond omdat dit artikel over dit onderwerp gaat. Geen commissie, geen bemiddeling; je neemt zelf contact op. De volgorde is alfabetisch.
