AFM waarschuwt: nabestaanden kunnen pensioen mislopen

Een partner of ouder verliezen is al ingrijpend genoeg. Maar wat als nabestaanden na het overlijden ook ontdekken dat ze geen recht hebben op het verwachte pensioen? De Autoriteit Financiële Markten (AFM) waarschuwt voor situaties waarin partners en kinderen ongemerkt een nabestaandenpensioen mislopen. Volgens de toezichthouder is de informatie over de regelingen vaak ingewikkeld en weten mensen niet altijd wanneer ze zelf actie moeten ondernemen.

De waarschuwing komt op een moment waarop het Nederlandse pensioenstelsel ingrijpend verandert. De nieuwe pensioenregels hebben ook gevolgen voor het partnerpensioen en wezenpensioen. Juist bij veranderingen in werk, relaties en de overgang naar het nieuwe stelsel kunnen belangrijke financiële risico's ontstaan.

Waarom waarschuwt de AFM voor het nabestaandenpensioen?

Een nabestaandenpensioen is bedoeld om het inkomensverlies na het overlijden van een partner of ouder gedeeltelijk op te vangen. Het bestaat onder meer uit partnerpensioen voor een achterblijvende partner en wezenpensioen voor kinderen.

De AFM constateert dat mensen soms niet of onvoldoende verzekerd zijn, zonder dat ze zich daarvan bewust zijn. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer iemand van baan verandert, stopt met werken of niet weet dat een partner bij de pensioenuitvoerder moet worden aangemeld.

Ook kunnen nabestaanden na een overlijden moeite hebben om te achterhalen op welke uitkering zij recht hebben. De informatie is volgens de AFM niet altijd begrijpelijk of gemakkelijk te vinden.

De toezichthouder vindt daarom dat pensioenuitvoerders deelnemers actiever moeten informeren. Ook moeten zij zich meer inspannen om alle rechthebbende nabestaanden te vinden en duidelijk uit te leggen waar zij recht op hebben.

Wat verandert er door de nieuwe pensioenregels?

Met de Wet toekomst pensioenen verandert de manier waarop het nabestaandenpensioen wordt geregeld. Pensioenfondsen en andere uitvoerders stappen uiterlijk op 1 januari 2028 over op het nieuwe stelsel. Sommige regelingen gaan eerder over.

Een belangrijke verandering is de manier waarop het partnerpensioen wordt geregeld wanneer iemand overlijdt vóór de pensioendatum. In het nieuwe stelsel is dit in principe verzekerd op risicobasis. Dat betekent dat de partner recht kan hebben op een uitkering wanneer de deelnemer op het moment van overlijden onder de pensioenregeling valt.

De hoogte van de uitkering wordt doorgaans gekoppeld aan het pensioengevend salaris en niet aan het aantal jaren waarin iemand pensioen heeft opgebouwd. De precieze hoogte hangt af van de afspraken in de pensioenregeling.

Dit verschilt van de situatie waarin partnerpensioen op basis van opbouw wordt geregeld. Bij een regeling op risicobasis kan de dekking namelijk eindigen wanneer iemand uit dienst gaat en niet langer onder de pensioenregeling valt. Er geldt doorgaans nog een tijdelijke uitloopdekking van drie of zes maanden. Daarna kan vrijwillige voortzetting mogelijk zijn.

Wie niet weet dat deze dekking kan stoppen, loopt het risico dat de partner bij een overlijden onverwacht zonder deze uitkering achterblijft.

In welke situaties kunnen nabestaanden pensioen mislopen?

De AFM wijst op verschillende situaties waarin deelnemers onbedoeld niet of onvoldoende verzekerd kunnen zijn.

1. Een partner is niet aangemeld

Bij ongehuwd samenwonenden kan het nodig zijn om de partner bij de pensioenuitvoerder aan te melden. Als dat niet goed geregeld is, kan er na een overlijden discussie ontstaan over het recht op partnerpensioen. De voorwaarden verschillen per regeling.

2. Iemand stopt met werken of verandert van baan

Wanneer iemand uit dienst gaat, kan de dekking voor het partnerpensioen na een bepaalde periode eindigen. Wie niet op tijd kijkt naar de mogelijkheden voor vrijwillige voortzetting, kan onbedoeld onverzekerd raken.

3. Iemand gaat als zelfstandige werken

Wie in loondienst werkt, heeft mogelijk via de werkgever een pensioenregeling met nabestaandendekking. Bij de overstap naar zelfstandig ondernemerschap is dat niet automatisch geregeld. Het is daarom belangrijk om na te gaan of er nog een voorziening voor de partner en kinderen bestaat.

4. De pensioenregeling verandert

Bij de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel kunnen bestaande afspraken en nieuwe regels naast elkaar bestaan. Ook kunnen er verschillen zijn tussen pensioenuitvoerders. Daardoor is het niet altijd eenvoudig om te begrijpen wat er voor een individuele deelnemer verandert.

5. De deelnemer gaat met pensioen

Ook rond de pensioendatum zijn er keuzes die gevolgen kunnen hebben voor het nabestaandenpensioen. Wie bijna met pensioen gaat, doet er goed aan te controleren welke partner is aangemeld en welke uitkering na het overlijden van de deelnemer beschikbaar blijft.

Wat betekent dit voor partners en kinderen?

De financiële gevolgen kunnen aanzienlijk zijn. Wanneer het inkomen van een partner wegvalt, kan een nabestaandenpensioen helpen om de vaste lasten te blijven betalen. Als die uitkering ontbreekt of lager uitvalt dan verwacht, kan een gezin plotseling met een flinke inkomensdaling te maken krijgen.

Voor kinderen kan het wezenpensioen van belang zijn. Ook daarbij gelden voorwaarden en eindmomenten. De AFM benadrukt dat pensioenuitvoerders duidelijk moeten uitleggen wie recht heeft op een uitkering, hoe hoog deze is en wanneer de uitkering stopt.

Na een overlijden moeten nabestaanden bovendien niet zelf alle ingewikkelde pensioenregels hoeven uitzoeken. De AFM vindt dat pensioenuitvoerders hen actief en zorgvuldig moeten begeleiden.

Wat kun je zelf controleren?

Hoewel pensioenuitvoerders volgens de AFM een belangrijke verantwoordelijkheid hebben bij het informeren van deelnemers, is het verstandig om ook zelf regelmatig de pensioenregeling te controleren.

Let daarbij op de volgende punten:

• Controleer het partnerpensioen: kijk of je partner volgens de pensioenregeling recht heeft op een uitkering wanneer je overlijdt.

• Meld samenwonen: controleer of je partner bij het pensioenfonds of de verzekeraar geregistreerd moet worden.

• Bekijk de gevolgen van een baanwisseling: vraag wat er gebeurt met de dekking wanneer je uit dienst gaat.

• Let op bij zelfstandig ondernemerschap: ga na of je partner en kinderen nog verzekerd zijn voor nabestaandenpensioen.

• Controleer de nieuwe regeling: vraag wanneer jouw pensioenuitvoerder overstapt en wat dit voor jouw persoonlijke situatie betekent.

• Bekijk ook het wezenpensioen: controleer of je kinderen recht hebben op een uitkering en tot welke leeftijd.

Op Mijnpensioenoverzicht.nl kun je zien welke pensioenen je hebt opgebouwd en bij welke uitvoerders je pensioen hebt staan. Voor de precieze voorwaarden en mogelijkheden kun je terecht bij je pensioenuitvoerder.

Een overlijden brengt al genoeg onzekerheid met zich mee

De waarschuwing van de AFM maakt duidelijk dat financiële zekerheid na een overlijden niet vanzelfsprekend is. Nabestaanden kunnen pas ontdekken dat er iets niet goed geregeld was wanneer het te laat is om nog iets te veranderen.

Daarom is het belangrijk om niet alleen na te denken over wat er na een overlijden geregeld moet worden, maar ook vooraf stil te staan bij de financiële gevolgen. Een gesprek over pensioen, verzekeringen en andere voorzieningen kan voorkomen dat een partner of gezin naast het verlies ook met onverwachte financiële problemen wordt geconfronteerd.

Veelgestelde vragen over nabestaandenpensioen

Wat is het verschil tussen partnerpensioen en wezenpensioen?

Partnerpensioen is een uitkering voor de achterblijvende partner na het overlijden van de deelnemer aan een pensioenregeling. Wezenpensioen is bedoeld voor kinderen van de overleden deelnemer. Voor beide uitkeringen gelden voorwaarden die per regeling kunnen verschillen.

Wanneer gaan de nieuwe regels voor nabestaandenpensioen in?

Pensioenuitvoerders moeten uiterlijk op 1 januari 2028 zijn overgestapt op de nieuwe pensioenregels. Sommige uitvoerders stappen eerder over. Vraag bij je pensioenfonds of verzekeraar na wanneer jouw regeling verandert.

Krijgt mijn partner automatisch nabestaandenpensioen?

Dat is niet altijd het geval. Bij ongehuwd samenwonen kan het nodig zijn om je partner aan te melden. Ook moet er binnen de pensioenregeling een voorziening voor partnerpensioen zijn. Controleer daarom altijd de voorwaarden bij je pensioenuitvoerder.

Wat gebeurt er met het nabestaandenpensioen als ik stop met werken?

Bij de nieuwe pensioenregels kan de dekking voor partnerpensioen na uitdiensttreding tijdelijk doorlopen. Daarna kan deze stoppen, tenzij je de dekking vrijwillig voortzet of er een andere regeling van toepassing is. Informeer bij je pensioenuitvoerder welke mogelijkheden je hebt.

Waar kan ik mijn nabestaandenpensioen controleren?

Via Mijnpensioenoverzicht.nl kun je bekijken welke pensioenen je hebt opgebouwd en bij welke pensioenuitvoerders je bent aangesloten. Voor informatie over de voorwaarden, de hoogte van de uitkering en eventuele aanvullende mogelijkheden kun je contact opnemen met de betreffende uitvoerder.