Joodse uitvaart: gebruiken en rituelen bij een Joodse begrafenis

In het kort

• Bij een Joodse uitvaart wordt de overledene begraven, zo snel mogelijk na het overlijden.
• De Chevra Kadisja verzorgt de overledene met een rituele wassing en kleedt hem of haar in een eenvoudig wit gewaad.
• De uitvaart is sober: meestal geen bloemen en een eenvoudige kist.
• Na de begrafenis volgt een rouwperiode, waarvan de eerste zeven dagen (sjiva) het intensiefst zijn.
• Een Joods graf wordt nooit geruimd.

Hoe gaat een Joodse uitvaart? Lees over de verzorging door de Chevra Kadisja, de sobere begrafenis, het scheuren van kleding, de sjiva en de eeuwige grafrust.

Het Joodse geloof is rijk aan tradities, en dat geldt zeker voor de uitvaart. Een Joodse begrafenis is sober, snel en vol betekenis. Ga je naar een Joodse uitvaart, of wil je meer begrijpen van de gebruiken? In dit artikel lees je hoe een Joodse uitvaart verloopt en wat de rituelen betekenen. Houd er rekening mee dat de gebruiken per stroming en per familie verschillen.

Verschillende stromingen

Binnen het jodendom zijn er verschillende stromingen, zoals orthodoxe, conservatieve en liberale joden. Orthodoxe joden volgen de religieuze wetten strikt. Liberale joden zien ze meer als richtlijn die per tijd anders kan worden geïnterpreteerd. Dat zie je ook terug bij de uitvaart. Zo gaan in sommige orthodoxe gemeenschappen vrouwen niet mee naar het graf, terwijl dat bij liberale joden gewoon is.

Rond het overlijden

In het jodendom staat het leven centraal. Een stervende wordt met veel zorg en respect omringd. Na het overlijden worden de ogen gesloten, de armen langs het lichaam gelegd en wordt het lichaam bedekt met een wit laken. Naast de overledene brandt een kaars of lamp. De overledene wordt tot de begrafenis niet alleen gelaten.

De verzorging door de Chevra Kadisja

De verzorging van de overledene wordt gedaan door de Chevra Kadisja, het 'heilige genootschap'. Mannen verzorgen mannen, vrouwen verzorgen vrouwen. Zij voeren de tahara uit: een rituele wassing. Daarna wordt de overledene gekleed in tachrichim, een eenvoudig wit gewaad. Iedereen wordt op dezelfde manier gekleed: in de dood zijn alle mensen gelijk. Een man wordt vaak begraven met zijn gebedsmantel (talliet). Waar mogelijk wordt wat aarde uit Israël in de kist gelegd. De kist is eenvoudig, meestal van onbewerkt hout. Opbaren in een open kist is niet gebruikelijk.

De begrafenis

Volgens de traditie vindt de begrafenis zo snel mogelijk plaats. In Nederland mag een begrafenis normaal pas 36 uur na het overlijden; met toestemming van de gemeente kan het eerder.

Een Joodse uitvaart is ingetogen. Er is meestal geen uitgebreide dienst en bloemen zijn niet gebruikelijk. De kist wordt naar het graf begeleid, waar een rabbijn of familielid spreekt en psalmen worden gezegd. De naaste familieleden (ouders, kinderen, broers, zussen en partner) maken een scheur in hun kleding als teken van rouw. Dit heet kria.

Na het laten zakken van de kist scheppen de aanwezigen om de beurt aarde in het graf. Het is een laatste dienst aan de overledene. Bij het verlaten van de begraafplaats wassen de aanwezigen hun handen.

Begraven, niet cremeren

Volgens de Joodse traditie wordt een overledene begraven. In het orthodoxe jodendom is crematie niet toegestaan. Binnen liberale stromingen wordt er verschillend over gedacht. Over orgaandonatie kan de familie overleggen met een rabbijn.

TIP: Klik hier om in contact te komen met de ondernemers in onze bedrijvengids waar wij mee samenwerken. Zij helpen je graag verder bij het regelen van een uitvaart en alles wat erbij komt kijken.

Na de begrafenis: sjiva en rouwperiode

Na de begrafenis begint de sjiva: zeven dagen waarin de naaste familie thuis rouwt. Familie en vrienden komen langs om te condoleren en samen te bidden. Het kaddisj, een gebed waarin God wordt geprezen, wordt in de rouwtijd door de nabestaanden gezegd. Daarna volgt een langere periode van minder intense rouw.

Het Joodse graf

Een Joods graf wordt nooit geruimd: er geldt eeuwige grafrust. De grafsteen wordt vaak pas na enige tijd geplaatst. Bezoekers leggen geen bloemen, maar een steentje op het graf, als teken dat ze er zijn geweest.

Ga je naar een Joodse uitvaart?

• Kleed je ingetogen en donker. Mannen dragen vaak een hoofdbedekking (keppel); die is er meestal ter plekke.
• Neem geen bloemen mee.
• Volg wat de familie en de rabbijn doen en vraag het als je twijfelt.

Wil je meer weten over uitvaarttradities in andere geloven? Lees dan ook de gebruiken en rituelen bij een islamitische uitvaart en rituelen bij een christelijke of katholieke uitvaart. In onze gids vind je specialisten in rituelen en tradities.

Klik hier om ons glossy uitvaartmagazine Uitvaart-Inside te bestellen voor meer inspiratie en informatie omtrent uitvaarten.

Veelgestelde vragen

Wat zijn tachrichim?

Tachrichim zijn de eenvoudige witte gewaden waarin een Joodse overledene wordt begraven. Iedereen draagt hetzelfde, als teken dat alle mensen in de dood gelijk zijn.

Waarom geen bloemen bij een Joodse begrafenis?

Bloemen zijn traditioneel niet gebruikelijk; de uitvaart is bewust sober. Bij een grafbezoek leg je een steentje op het graf.

Mogen joden gecremeerd worden?

Volgens de traditie niet. In het orthodoxe jodendom is crematie niet toegestaan. Binnen liberale stromingen wordt er verschillend over gedacht.

Wat is sjiva?

Sjiva is de rouwweek van zeven dagen na de begrafenis, waarin de naaste familie thuis rouwt en bezoek ontvangt.

Vragen die families hierover stellen

Ook vaak gevraagd

Welke rituelen zijn er bij een uitvaart?

Traditionele rituelen zijn: het dragen van de kist, bloemen leggen op het graf, een minuut stilte en gezamenlijk zingen. Modernere rituelen zijn: ballonnen oplaten, een boom planten, een toast uitbrengen of brieven meegeven in de kist.

Vind ceremoniemeesters via onze bedrijvengids.

Bekijk deze vraag

Wat is een technische begrafenis?

Een technische begrafenis is een begrafenis zonder afscheidsdienst. Er is geen samenkomst in een aula of kerk, en er zijn geen of maar een paar nabestaanden bij het graf. Het is de eenvoudigste en goedkoopste manier van begraven.

Meestal gaat het om een algemeen graf. Daarin heb je geen eigen grafrecht en het graf kan na de wettelijke termijn van tien jaar worden geruimd. Wil je een eigen graf met een grafsteen, dan betaal je grafrechten voor een langere periode.

Zie ook de woordenlijst: Technische begrafenis.

Bekijk deze vraag

Hoe verloopt een joodse uitvaart?

Bij een joodse uitvaart wordt het lichaam gewassen (tahara) door vrijwilligers van de chevra kadisja en gekleed in een eenvoudige witte lijkwade. In het orthodoxe jodendom is crematie niet toegestaan.

De begrafenis vindt bij voorkeur zo snel mogelijk plaats, liefst binnen 24 uur. In Nederland mag je normaal niet eerder begraven dan 36 uur na het overlijden. Voor een eerdere begrafenis is toestemming nodig van de officier van justitie en de burgemeester. De uitvaartondernemer kan dit voor je aanvragen.

💡 Zie ook de woordenlijst: Joodse uitvaart.

Bekijk deze vraag

Wat zijn joodse uitvaartrituelen?

Bij een joodse uitvaart wordt het lichaam gewassen (tahara) door vrijwilligers en gekleed in een wit linnen gewaad. Begraving vindt zo snel mogelijk plaats. Na de begrafenis volgt sjiva, een zevendaagse rouwperiode.

Bekijk deze vraag

Alle vragen over afscheid en ceremonie