Bij een islamitische uitvaart is de laatste verzorging van de overledene een belangrijk religieus ritueel. Maar wie mag een overleden vrouw wassen? En mag een zoon de laatste zorg voor zijn overleden moeder uitvoeren? Het antwoord hangt af van de islamitische rechtsopvatting die de familie volgt. In veel soennitische tradities wordt de rituele wassing van een overleden vrouw door vrouwen uitgevoerd. Binnen sommige andere islamitische rechtsopvattingen bestaan uitzonderingen voor naaste familieleden.

De laatste verzorging wordt binnen de islam ghusl al-mayyit genoemd: de rituele wassing van de overledene. Het wassen, vervolgens omhullen in een lijkwade (kafan), het verrichten van het begrafenisgebed en de begrafenis behoren tot de belangrijkste handelingen rondom een islamitisch overlijden.

Voor nabestaanden kan het een bijzonder moment zijn. De verzorging kan worden ervaren als een laatste daad van liefde, respect en zorg voor de overleden moeder, vader, partner of andere dierbare.

Maar juist bij de vraag wie de overledene mag wassen, bestaan verschillende islamitische regels en interpretaties.

Mag een zoon zijn overleden moeder wassen?

Wanneer het gaat om een volwassen overleden vrouw, is binnen veel soennitische rechtsopvattingen het uitgangspunt dat zij door een vrouw wordt gewassen.

De Egyptische Dar al-Ifta beschrijft bijvoorbeeld dat overleden mannen door mannen en overleden vrouwen door vrouwen worden gewassen. Bij een overleden vrouw worden onder andere haar moeder, dochter, kleindochter, zus en andere vrouwelijke familieleden genoemd als personen die daarvoor in aanmerking komen.

Volgens deze opvatting mag een volwassen zoon de volledige rituele wassing van zijn overleden moeder dus niet zelf uitvoeren.

Dat betekent echter niet dat een zoon geen rol kan spelen bij de laatste verzorging of het afscheid.

TIP: Klik hier om in contact te komen met de ondernemers in onze bedrijvengids waar wij mee samenwerken. Zij helpen je graag verder bij het regelen van een uitvaart en alles wat erbij komt kijken.

Waarom wordt onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen?

De regels rond de ghusl hebben onder meer te maken met de islamitische voorschriften rondom de lichamelijke privacy van de overledene.

Ook na het overlijden blijft het lichaam volgens islamitische opvattingen waardigheid en bescherming verdienen. Tijdens de verzorging wordt het lichaam daarom zo veel mogelijk bedekt en wordt zorgvuldig omgegaan met wat zichtbaar wordt. Dar al-Ifta benadrukt dat de ruimte waar de wassing plaatsvindt afgeschermd moet worden en dat alleen noodzakelijke personen aanwezig zouden moeten zijn.

De laatste verzorging is daarmee geen moment waarop veel mensen aanwezig zijn om toe te kijken. Het gaat om een ingetogen en respectvolle handeling.

Maar binnen de islam bestaan verschillende opvattingen

Het is belangrijk om niet te zeggen dat er één universele islamitische regel bestaat.

Binnen de verschillende islamitische rechtsscholen en stromingen bestaan namelijk verschillen.

De regels kunnen bijvoorbeeld verschillen tussen soennitische madhhabs en sjiitische rechtsopvattingen. Daarom kan het antwoord op de vraag of een zoon zijn moeder mag wassen afhankelijk zijn van de religieuze traditie die de familie volgt.

Binnen bepaalde sjiitische rechtsopvattingen

Een duidelijk voorbeeld is de rechtsleer van ayatollah Ali al-Sistani. Daarin wordt aangegeven dat personen die mahram van elkaar zijn elkaar onder bepaalde omstandigheden mogen wassen. Een moeder en haar zoon vallen vanwege hun bloedverwantschap onder de genoemde mahram-relaties.

Daarbij geldt wel een belangrijke voorwaarde: wanneer er iemand van hetzelfde geslacht beschikbaar is om de wassing uit te voeren, heeft dat de voorkeur en gelden aanvullende voorwaarden voor het wassen door iemand van het andere geslacht.

Dat betekent dat een zoon binnen deze rechtsopvatting onder bepaalde omstandigheden wel een rol kan hebben bij de ghusl van zijn overleden moeder.

De islamitische laatste zorg is meer dan alleen wassen

De ghusl is slechts één onderdeel van de verzorging rondom een overlijden.

Na de rituele wassing wordt de overledene doorgaans in een kafan, de islamitische lijkwade, gewikkeld. Vervolgens wordt het salat al-janazah, het islamitische begrafenisgebed, verricht en vindt de begrafenis plaats.

Voor veel families zijn dit belangrijke momenten waarop kinderen, partners en andere familieleden hun betrokkenheid kunnen tonen.

Ook als een zoon de ghusl zelf niet mag uitvoeren, betekent dat dus niet dat hij buitengesloten is van het afscheid.

Kan een zoon aanwezig zijn bij de laatste verzorging?

Ook hierover bestaan verschillende opvattingen.

De algemene gedachte is dat zo weinig mogelijk mensen aanwezig zijn bij de daadwerkelijke wassing. Alleen degenen die noodzakelijk zijn voor de verzorging zouden erbij moeten zijn.

Dar al-Ifta beschrijft dat het wenselijk is om de ruimte af te schermen en de aanwezigheid te beperken tot de persoon die de wassing uitvoert en noodzakelijke helpers. Tegelijkertijd wordt binnen sommige rechtsopvattingen ruimte gelaten voor de naaste erfgenaam of vertegenwoordiger om aanwezig te zijn, mits deze de waardigheid en privacy van de overledene respecteert.

Daarom kan een zoon die graag dichtbij zijn moeder wil zijn, het beste vooraf met de persoon die de ghusl begeleidt bespreken wat binnen de traditie van de familie is toegestaan.

Wat als de zoon graag iets voor zijn moeder wil doen?

De wens om zelf voor een overleden moeder te zorgen is heel begrijpelijk.

Een zoon kan bijvoorbeeld:

• helpen bij het regelen van de islamitische uitvaart;
• aanwezig zijn bij onderdelen van de laatste zorg als dat is toegestaan;
• helpen met praktische voorbereidingen;
• betrokken zijn bij het klaarmaken van de kafan waar dat volgens de betreffende traditie mogelijk is;
• deelnemen aan het begrafenisgebed;
• zijn moeder naar haar laatste rustplaats begeleiden;
• aanwezig zijn bij de begrafenis;
• gebeden voor haar verrichten;
• familie en vrienden informeren.

Welke handelingen precies zijn toegestaan, kan het beste worden afgestemd met een imam of deskundige die bekend is met de religieuze traditie van de familie.

Wat gebeurt er tijdens de ghusl?

De precieze uitvoering verschilt per rechtschool, maar de basis bestaat uit het ritueel wassen en reinigen van het lichaam.

In verschillende islamitische bronnen wordt beschreven dat het lichaam wordt gereinigd en gewassen en dat daarbij aandacht is voor de rechter- en linkerzijde. In sommige tradities wordt het lichaam meerdere keren gewassen.

Binnen de sjiitische rechtsleer van Sistani bestaat de ghusl bijvoorbeeld uit drie afzonderlijke wassingen: eerst met water waaraan sidr (lotusbladeren) is toegevoegd, vervolgens met water met kamfer en tot slot met zuiver water.

Dit laat opnieuw zien dat de uitvoering van de islamitische laatste verzorging per traditie kan verschillen.

Wat als er geen vrouwelijke familieleden zijn?

Wanneer een overleden vrouw geen vrouwelijke familieleden heeft die de ghusl kunnen uitvoeren, kunnen aanvullende regels van toepassing zijn.

In sommige soennitische rechtsopvattingen wordt bijvoorbeeld gekeken naar de beschikbaarheid van andere moslimvrouwen. Dar al-Ifta vermeldt dat wanneer een ongehuwde vrouw overlijdt en er geen vrouwen beschikbaar zijn om haar te wassen, er onder bepaalde omstandigheden een vorm van tayammum kan worden uitgevoerd door een man, zonder rechtstreeks contact met het lichaam.

Binnen andere rechtsopvattingen bestaan andere oplossingen.

Daarom is het belangrijk om in zo'n situatie niet zelf te bepalen wat religieus toegestaan is, maar contact op te nemen met een imam, islamitische uitvaartverzorger of deskundige binnen de eigen gemeenschap.

Respect voor de wensen van de familie

Een islamitische uitvaart hoeft niet voor iedere moslimfamilie exact hetzelfde te verlopen.

Achtergrond, afkomst, religieuze stroming, madhhab en persoonlijke overtuigingen kunnen invloed hebben op de manier waarop de laatste verzorging wordt uitgevoerd.

Daarom is het belangrijk om niet alleen te vragen:

"Wat zegt de islam?"

maar ook:

"Welke islamitische traditie volgt deze familie?"

Dat voorkomt dat nabestaanden tegenstrijdige informatie krijgen op een moment waarop er al veel emoties en praktische zaken spelen.

Een laatste daad van liefde

De laatste verzorging van een overleden moeder kan voor een zoon een zeer emotioneel moment zijn. De wens om haar zelf te wassen, aan te kleden of op een andere manier te verzorgen kan voortkomen uit liefde en de behoefte om nog één keer iets voor haar te betekenen.

Dat dit binnen veel soennitische tradities niet betekent dat een zoon zelf de ghusl mag uitvoeren, betekent niet dat hij geen onderdeel kan zijn van het afscheid.

Integendeel: er zijn veel manieren waarop een zoon zijn moeder kan eren, begeleiden en nabij kan zijn tijdens haar laatste reis.

De belangrijkste boodschap is daarom dat de laatste zorg met waardigheid, rust, respect en volgens de religieuze overtuiging van de familie wordt uitgevoerd.

Belangrijk om te weten

Er bestaat geen volledig uniforme regel voor iedere moslim. De regels rondom de ghusl verschillen tussen islamitische rechtsscholen en stromingen. De informatie in dit artikel is daarom bedoeld als algemene uitleg en niet als persoonlijke religieuze uitspraak. Bij een concrete uitvaart is het verstandig om de imam of islamitische uitvaartverzorger van de familie te raadplegen.

Bronnen

• Dar al-Ifta al-Misriyyah – voorwaarden voor het wassen van de overledene
• Dar al-Ifta – aanwezigheid tijdens de rituele wassing
• Office of Ayatollah Ali al-Sistani – Islamic Laws, ghusl van de overledene

Wil jij jouw onderneming laten groeien met maximale online zichtbaarheid?
Sluit je vandaag nog aan bij Uitvaart-Platform.nl en ervaar het verschil.
Stuur een e-mail naar info@uitvaart-platform.nl met je contactgegevens,
dan nemen wij spoedig contact met je op om de mogelijkheden te bespreken.