Schuldgevoel na een overlijden: hoe kom je los van 'had ik maar'?

In het kort

• Schuldgevoel na een overlijden is heel normaal, ook als je objectief niets fout hebt gedaan.
• Praten helpt: met iemand die je vertrouwt, lotgenoten of een rouwbegeleider.
• Een afscheidsritueel kan helpen om alsnog te zeggen wat je wilde zeggen, ook jaren later.
• Blijft het schuldgevoel je leven beheersen, zoek dan professionele hulp.

Voel je je schuldig na het overlijden van een dierbare? Dat is heel normaal. Rouwbegeleider Anneke vertelt hoe een cliënte na jaren loskwam van haar schuldgevoel, en wat jou kan helpen.

"Had ik maar..." Bijna iedereen die een dierbare verliest, kent die gedachte. Had ik maar eerder gebeld, had ik maar niet zo boos gereageerd, had ik het maar gezien. Schuldgevoel hoort bij rouw. Maar soms blijft het jarenlang hangen. Rouwbegeleider Anneke Spaardonk van Counseling Innerlijke Kompas, die verliesbegeleiding combineert met rouwmassage, deelt het verhaal van een cliënte die na jaren loskwam van haar schuldgevoel.

Waarom voel je je schuldig na een overlijden?

Na een verlies zoekt je hoofd naar een verklaring. Als iets onverwacht gebeurt, voelt het soms alsof je het had kunnen voorkomen. Ook onuitgesproken woorden, ruzies of een afscheid dat er niet meer van kwam, kunnen blijven knagen. Dat gevoel zegt vaak meer over hoeveel je om iemand gaf dan over wat je werkelijk fout deed.

Het verhaal: een vrouw achter een masker

"Een tijd geleden kwam er een vrouw in mijn praktijk", vertelt Anneke. "Ze had veel verliezen meegemaakt, voelde zich eenzaam en verlangde ernaar om echt verbonden te zijn met anderen. Ze bleek veel meer te zorgen voor haar vrienden dan voor zichzelf. Dat had te maken met haar jeugd: ze was al jong gewend om voor anderen te zorgen en zichzelf te vergeten.

Ze speelde toneel, en ook in het dagelijks leven speelde ze vaak onbewust een rol. Daarom gingen we werken met het idee van maskers. In het dagelijks leven zette ze het masker op van de onkwetsbare vrouw. Zo hoefde ze niet te laten zien wat ze werkelijk voelde. Dat inzicht hielp haar om gelijkwaardiger relaties op te bouwen."

Jarenlang schuldgevoel

"Toen ik de begeleiding wilde afronden, kwam ze met iets heel anders. Dat gebeurt vaak als er echt vertrouwen is ontstaan. Jaren eerder was hun zoon verdronken. Voordat het gebeurde, wilde hij met zijn fiets weg, maar die was kapot, omdat zijn vader hem nog niet had gerepareerd. Ze was zo boos op haar man. Ze gaf hem de schuld van het ongeluk. Enkele weken later maakte haar man een einde aan zijn leven. Ze heeft nooit afscheid van hem kunnen nemen.

Als ze naar foto's van haar zoon en man keek, voelde ze zich verscheurd. Ze had die pijn al die jaren met niemand gedeeld. Samen hebben we haar schuldgevoel onderzocht. Ze ging inzien dat zij niet schuldig was aan zijn dood. Uit haar verhalen bleek hij een gevoelige, liefdevolle man, met wie ze een fijne relatie had. Hij had alleen moeite om zich te uiten als hij ergens mee zat."

Alsnog afscheid nemen

"We hebben alsnog een afscheidsritueel verzorgd. Zo kon ze zeggen wat ze graag had willen zeggen, en het afscheid nemen waar ze zo naar verlangde. Als ze nu naar de foto's kijkt, voelt ze de intense liefde voor haar man en zoon. Ze voelt zich bevrijd van haar schuldgevoel en haar liefde kan weer stromen."

Wat kan helpen bij schuldgevoel?

• Spreek het uit. Schuldgevoel groeit in stilte. Vertel iemand wat je dwarszit.
• Schrijf een brief aan de overledene met alles wat je nog wilde zeggen. Lees hoe in een brief aan een overleden dierbare schrijven.
• Kijk mild naar jezelf. Je wist toen niet wat je nu weet.
• Zoek hulp als het schuldgevoel blijft. Een rouwbegeleider vind je bij rouwbegeleiding en nazorg.

Worstel je met het idee dat je iemand niet kunt vergeven, ook jezelf niet? Lees dan iemand vergeven die overleden is. Heb je iemand verloren door zelfdoding, lees dan ook rouwen na zelfdoding. Heb je zelf gedachten aan de dood? Bel dan gratis en anoniem 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113.

Veelgestelde vragen

Is het normaal om je schuldig te voelen na een overlijden?

Ja. Schuldgevoel is een van de meest voorkomende gevoelens bij rouw, ook als je niets verkeerd hebt gedaan.

Hoe lang duurt schuldgevoel na een overlijden?

Dat verschilt per persoon. Bij veel mensen wordt het minder als ze erover praten. Blijft het jarenlang hangen, dan kan begeleiding helpen.

Kun je jaren later nog afscheid nemen?

Ja. Met een afscheidsritueel, een brief of een bezoek aan het graf kun je ook later nog zeggen wat je wilde zeggen.