Eenzaam sterven: oorzaken, gevolgen en wat je kunt doen

In het kort

• Eenzaam sterven betekent overlijden zonder de aanwezigheid of steun van dierbaren.
• Sociaal isolement, het verlies van een partner en weinig contact met familie zijn belangrijke oorzaken.
• Vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg kunnen bij stervenden waken als er geen naasten zijn.
• Is er na een overlijden niemand die de uitvaart regelt, dan zorgt de gemeente ervoor.

Wat betekent eenzaam sterven, waarom gebeurt het en wat kun je doen om het te voorkomen? Ook: wat er gebeurt als niemand de uitvaart regelt, en eenzaamheid na verlies.

Eenzaam sterven is een onderwerp waar weinig over gesproken wordt. Toch overlijden er in Nederland mensen zonder dat er iemand bij is, en soms zonder dat er nog iemand is die om hen rouwt. In dit artikel lees je wat eenzaam sterven is, hoe het ontstaat en wat jij en de samenleving kunnen doen.

Wat is eenzaam sterven?

Eenzaam sterven betekent dat iemand overlijdt zonder de aanwezigheid van geliefden of dierbaren. Dat kan thuis gebeuren, maar ook in een ziekenhuis of verpleeghuis. Soms gaat het om mensen die al lang sociaal geïsoleerd leefden. Soms om mensen die wel familie hebben, maar met wie het contact verloren is gegaan. En soms overlijdt iemand thuis en wordt hij pas na dagen of weken gevonden.

Alleen sterven is overigens niet altijd hetzelfde als eenzaam sterven. Sommige mensen overlijden net op het moment dat hun familie even de kamer uit is. Dat zegt niets over de liefde om hen heen.

Oorzaken van eenzaam sterven

• Sociaal isolement: weinig contacten, bijvoorbeeld door ouderdom, ziekte of verhuizing.
• Verlies van een partner: na het overlijden van een partner valt voor veel mensen het belangrijkste contact weg.
• Verbroken familiebanden: ruzies of afstand waardoor niemand meer langskomt.
• Psychische problemen of verslaving: die kunnen ervoor zorgen dat iemand zich terugtrekt.
• Geldzorgen: wie weinig te besteden heeft, doet vaak minder mee in de samenleving.

De gevolgen

Eenzaam sterven is in de eerste plaats verdrietig voor de stervende zelf. Maar ook achteraf kan het pijn doen. Familie of buren voelen soms schuld of spijt omdat ze niet wisten hoe iemand eraan toe was. Hulpverleners en vrijwilligers die iemand vinden, kunnen er lang last van houden.

Hoe kun je eenzaam sterven helpen voorkomen?

• Kijk om naar je omgeving: een buurman die je al dagen niet zag, een tante die niet meer belt. Een kort bezoek of telefoontje kan veel betekenen.
• Bied een luisterend oor: soms is iemand die luistert genoeg.
• Maak het bespreekbaar: praat over eenzaamheid en over de dood. Hoe meer het onderwerp uit de taboesfeer komt, hoe makkelijker het wordt om hulp te vragen.
• Schakel hulp in: de huisarts, het wijkteam of een welzijnsorganisatie in de gemeente kan iemand helpen om weer contacten op te bouwen.

Niemand hoeft alleen te sterven

Ligt iemand op sterven en zijn er geen naasten, of hebben de naasten hulp nodig? Dan kunnen vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg (VPTZ) bij de stervende waken, thuis, in een hospice of in een zorginstelling. Vraag de huisarts of de verpleging naar de mogelijkheden in de buurt. Meer over begeleiding in de laatste levensfase lees je in wat is stervensbegeleiding? In onze gids vind je ook stervensbegeleiders.

Klik hier om in contact te komen met de ondernemers in onze bedrijvengids waar wij mee samenwerken. Zij helpen je graag verder bij het regelen van een uitvaart en alles wat erbij komt kijken.

Wat gebeurt er als niemand de uitvaart regelt?

Overlijdt iemand zonder nabestaanden, of willen of kunnen de nabestaanden de uitvaart niet regelen, dan zorgt de gemeente waar iemand is overleden voor een eenvoudige uitvaart. In sommige steden worden zulke afscheiden met extra aandacht omringd, bijvoorbeeld doordat een dichter een gedicht schrijft en voordraagt voor iemand die zonder familie wordt begraven. Lees meer in uitvaartkosten zonder nabestaanden, verzekering en erfenis.

Eenzaam na het overlijden van je partner of moeder

Eenzaamheid speelt niet alleen aan het einde van het leven. Ook na het verlies van een dierbare kun je je ontzettend alleen voelen. Na het overlijden van je partner is het huis stil en valt je vaste gesprekspartner weg. Na het overlijden van je moeder kan het voelen alsof je thuisbasis verdwenen is. Dat gevoel is normaal en hoort bij rouw.

Wat kan helpen:

• Vertel mensen om je heen dat je je eenzaam voelt. Veel mensen willen helpen, maar weten niet hoe.
• Zoek lotgenoten, bijvoorbeeld via een rouwgroep of een rouwcafé.
• Houd een vast ritme aan met kleine afspraken, zoals een wekelijkse wandeling.
• Praat met een rouwbegeleider als het gevoel niet minder wordt. In onze gids vind je rouwbegeleiding en nazorg bij jou in de buurt.

Kort samengevat

Eenzaam sterven is hartverscheurend en verdient aandacht. Door om te kijken naar de mensen om je heen, eenzaamheid bespreekbaar te maken en hulp in te schakelen, kunnen we er samen voor zorgen dat minder mensen alleen hoeven te overlijden.

Veelgestelde vragen

Wat betekent eenzaam sterven?

Overlijden zonder de aanwezigheid of steun van dierbaren, vaak na een periode van sociaal isolement.

Wie regelt de uitvaart als iemand eenzaam is gestorven?

Als er geen nabestaanden zijn of niemand de uitvaart regelt, zorgt de gemeente waar iemand is overleden voor een eenvoudige uitvaart.

Kan iemand bij een stervende waken als er geen familie is?

Ja. Vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg kunnen bij stervenden waken. Vraag de huisarts of de zorginstelling naar de mogelijkheden.

Is het normaal om je eenzaam te voelen na het overlijden van je partner?

Ja, dat is heel normaal. Praat erover met mensen om je heen of zoek steun bij lotgenoten of een rouwbegeleider.