Wat is stervensbegeleiding? Uitleg, wie het doet en wat het kost

In het kort

• Stervensbegeleiding is zorg en steun voor iemand in de laatste fase van het leven, en voor de mensen om hem of haar heen.
• Het is een onderdeel van palliatieve zorg: zorg die niet meer gericht is op genezen, maar op comfort en kwaliteit van leven.
• Huisarts, wijkverpleging, hospice, vrijwilligers en zelfstandige stervensbegeleiders kunnen allemaal een rol spelen.
• Stervensbegeleiding is iets anders dan uitvaartbegeleiding. Die begint pas na het overlijden.

Stervensbegeleiding is zorg en steun voor iemand in de laatste levensfase en voor de naasten. Lees wat het inhoudt, wie het biedt, wat het kost en hoe je stervensbegeleider wordt.

Als iemand niet meer beter wordt, verandert de zorg. Het gaat dan niet meer om genezen, maar om een zo goed en rustig mogelijke laatste periode. Stervensbegeleiding (soms ook sterfbegeleiding genoemd) helpt daarbij. In dit artikel lees je wat het is, wie het biedt en waar je terechtkunt.

Wat is stervensbegeleiding?

Stervensbegeleiding is alle zorg en aandacht voor iemand die gaat sterven. Het richt zich op het lichaam, maar ook op gevoelens, relaties en zingeving. En het richt zich op de naasten: de partner, kinderen en vrienden die er in die periode zijn.

Stervensbegeleiding hoort bij palliatieve zorg. Palliatieve zorg kan al beginnen vanaf het moment dat duidelijk is dat iemand niet meer beter wordt. Dat kan maanden of zelfs jaren duren. Stervensbegeleiding gaat vooral over de allerlaatste fase: de laatste weken en dagen.

Wat houdt stervensbegeleiding in?

Lichamelijke zorg

Klachten zoals pijn, benauwdheid, onrust, misselijkheid en angst worden zo goed mogelijk verlicht. Dat gebeurt met medicijnen, maar ook met eenvoudige dingen: een goede houding, mondverzorging, rust en een prettige omgeving.

Emotionele steun

Afscheid nemen van het leven roept veel op. Een stervensbegeleider luistert, praat over angst en verdriet en helpt om te zeggen wat nog gezegd moet worden.

Zingeving en spiritualiteit

Vragen als wat heeft mijn leven betekend? of wat gebeurt er na de dood? worden vaak belangrijker. Een geestelijk verzorger, pastor, imam of humanistisch raadsman kan hierbij helpen, net als rituelen die bij iemand passen.

Steun voor naasten

Ook de familie krijgt aandacht. Hoe ga je om met wat er gebeurt? Wat kun je verwachten in de laatste dagen? Hoe zorg je dat je zelf niet opbrandt? Een goede stervensbegeleider let ook hierop.

Praktische hulp

Denk aan het afstemmen van zorg, wensen bespreken over de plek van overlijden en het vastleggen van wensen voor de uitvaart.

Wie biedt stervensbegeleiding?

• De huisarts: meestal de spil van de zorg thuis, ook voor medicijnen tegen pijn en onrust.
• Wijkverpleging en thuiszorg: verzorging en verpleging aan huis.
• Een hospice of bijna-thuis-huis: een huiselijke plek voor de laatste levensfase, als thuis sterven niet lukt of niet gewenst is.
• Vrijwilligers terminale zorg: getrainde vrijwilligers die thuis of in een hospice waken en de mantelzorgers ontlasten. In Nederland zijn veel van deze organisaties aangesloten bij VPTZ Nederland.
• Geestelijk verzorgers: voor vragen over zingeving, geloof en levensbeschouwing.
• Zelfstandige stervensbegeleiders: soms ook levenseindebegeleider of doula genoemd. Zij bieden persoonlijke begeleiding voor, tijdens en soms na het sterven.

Wil je weten hoe je als familie zelf kunt zorgen voor een stervende ouder? Lees dan voor je ouders zorgen in de laatste levensfase. Wat je kunt verwachten in de laatste dagen lees je in kenmerken van de stervensfase.

Wat kost stervensbegeleiding?

Dat hangt af van wie de zorg geeft:

• Zorg van de huisarts en wijkverpleging valt onder de zorgverzekering. Voor wijkverpleging betaal je geen eigen risico.
• Bij een hospice kunnen eigen kosten horen, bijvoorbeeld een eigen risico of eigen bijdrage. Dat hangt af van de situatie. Vraag dit na bij het hospice en je zorgverzekeraar.
• De inzet van vrijwilligers terminale zorg is meestal kosteloos.
• Een zelfstandige stervensbegeleider betaal je in de regel zelf. Tarieven verschillen per begeleider. Vraag vooraf naar de kosten en kijk of je aanvullende verzekering iets vergoedt.

Stervensbegeleiding of uitvaartbegeleiding?

Die twee worden vaak door elkaar gehaald. Stervensbegeleiding gaat over de periode vóór het overlijden. Uitvaartbegeleiding begint na het overlijden: het regelen en begeleiden van het afscheid en de uitvaart. Sommige uitvaartbegeleiders bieden ook begeleiding in de laatste levensfase aan. Lees meer in uitvaartbegeleiding is meer dan de uitvaart regelen.

Stervensbegeleider worden

Stervensbegeleider is geen beschermd beroep. Er zijn verschillende opleidingen en cursussen, van korte trainingen tot langere opleidingen. Wie in de zorg werkt, krijgt vaak scholing in palliatieve zorg. Ook vrijwilligersorganisaties voor terminale zorg leiden hun vrijwilligers op. Kijk bij het kiezen van een opleiding naar de inhoud, de ervaring van de docenten en of er praktijkbegeleiding bij zit.

Stervensbegeleiders in jouw regio vind je in de categorie Stervensbegeleiding van onze bedrijvengids.

Veelgestelde vragen

Wat doet een stervensbegeleider?

Een stervensbegeleider ondersteunt iemand in de laatste levensfase en de naasten. Dat kan gaan over comfort, gesprekken over angst en afscheid, zingeving en praktische vragen.

Is stervensbegeleiding hetzelfde als palliatieve zorg?

Stervensbegeleiding is een onderdeel van palliatieve zorg. Palliatieve zorg kan al veel eerder beginnen, stervensbegeleiding gaat vooral over de laatste weken en dagen.

Wordt stervensbegeleiding vergoed?

Zorg van huisarts en wijkverpleging valt onder de zorgverzekering. Een zelfstandige stervensbegeleider betaal je meestal zelf. Vrijwilligers terminale zorg zijn meestal kosteloos.

Hoe word je stervensbegeleider?

Het is geen beschermd beroep. Je kunt een opleiding of cursus volgen, of als vrijwilliger starten bij een organisatie voor terminale zorg die je opleidt.