
Afleggen en lijk: betekenis en waarom het respectvolle woorden zijn
In het kort
- Afleggen is de verzorging van het lichaam direct na het overlijden: wassen, ogen en mond sluiten, verzorgen en aankleden.
- Een lijk is het lichaam van een overleden mens. Het is een neutraal, feitelijk woord.
- Beide woorden worden in de uitvaartzorg en de wet gewoon gebruikt, zoals in Wet op de lijkbezorging.
- Wie liever zachtere woorden gebruikt, mag dat. Het gaat om respect in hoe je met elkaar en met de overledene omgaat.
De woorden lijk en afleggen klinken voor veel mensen hard. Als het over een overleden dierbare gaat, gebruiken we liever zachtere woorden, zoals de overledene of de laatste verzorging. Toch zijn deze directe woorden helemaal niet respectloos. Ze zijn feitelijk en duidelijk. In dit artikel leggen we uit wat afleggen betekent bij een overlijden, wat het woord lijk betekent en waarom eerlijke taal kan helpen.
Wat is afleggen bij overlijden?
Afleggen is de eerste verzorging van het lichaam van iemand die net is overleden. Het lichaam wordt zorgvuldig verzorgd en klaargemaakt voor het afscheid.
Bij het afleggen gebeurt meestal het volgende:
- De ogen en mond worden gesloten.
- Het lichaam wordt gewassen en verzorgd.
- Het haar wordt gekamd of gewassen, nagels worden verzorgd en mannen worden zo nodig geschoren.
- De overledene krijgt schone kleding aan, vaak kleding die hij of zij graag droeg.
- Het lichaam wordt gekoeld en klaargelegd om op te baren.
Afleggen gebeurt vaak door verpleegkundigen, verzorgenden of de uitvaartverzorger. Ook familie kan helpen of het helemaal zelf doen. Veel nabestaanden ervaren dat als een waardevol laatste zorgmoment. Lees meer in de laatste zorg van een overledene en 15 rituelen die nabestaanden zelf kunnen doen.
Wat betekent het woord lijk?
Een lijk is het lichaam van een overleden mens. Het is een feitelijke en neutrale term. In het dagelijks leven horen we het woord vooral in het nieuws, bijvoorbeeld als er een lichaam is gevonden of als de identiteit van de overledene nog niet bekend is. Daardoor heeft het voor sommige mensen een harde of zelfs grimmige klank.
In de uitvaartwereld en de wet is het woord heel gewoon. Denk aan de Wet op de lijkbezorging, de lijkschouwer (de gemeentelijk arts die wordt ingeschakeld als niet zeker is dat iemand een natuurlijke dood is gestorven, lees alles over lijkschouw) en de lijkwagen. Ook de lijkrede is een ouder woord voor de toespraak bij een uitvaart.
De uitdrukking over lijken gaan heeft trouwens niets met uitvaarten te maken. Die betekent dat iemand nergens voor terugdeinst om zijn doel te bereiken.
Waarom directe woorden respectvol kunnen zijn
Het vermijden van het woord lijk kan leiden tot omschrijvingen die de werkelijkheid van de dood verzachten of verbloemen. Door open en eerlijk te praten, erkennen we dat de persoon van wie we hielden er niet meer is. Dat kan een belangrijke stap zijn in het rouwproces.
Afleggen is juist een woord vol zorg. Het beschrijft een handeling van liefde en waardigheid: je zorgt voor het lichaam van iemand voor de laatste keer.
Eerlijk en feitelijk zijn
Door open te zijn over woorden als lijk en afleggen, maken we de dood bespreekbaar. Het zijn gangbare termen die niet respectloos zijn, maar feitelijk. Dat helpt om het taboe rond de dood te verkleinen. Mensen voelen zich dan vrijer om hun gevoelens te uiten en om steun te vragen.
Persoonlijke voorkeuren respecteren
Taal is persoonlijk en cultureel bepaald. Sommige mensen geven de voorkeur aan zachtere woorden, en dat verdient respect. Het gaat vaak om de associatie die je bij een woord hebt. De één heeft geen moeite met het woord lijk, de ander voelt zich er niet prettig bij. Let in een gesprek met nabestaanden dus op welke woorden zij zelf gebruiken.
Staan zulke woorden in een artikel, dan betekent dat niet dat er respectloos naar de dood wordt gekeken. Het gaat erom dat we dingen duidelijk benoemen. Ook wij gebruiken deze termen soms op ons platform en in ons glossy uitvaartmagazine Uitvaart-Inside.
Zoek je hulp bij de verzorging van een overledene? In de bedrijvengids vind je specialisten in opbaren en verzorging.
Wil jij meer weten over het doorbreken van taboes rondom het onderwerp overlijden? Dan is ons magazine Uitvaart Inside wat voor jou! Hierin bespreken we alles wat er mogelijk is voor, tijdens en na een overlijden. Geen onderwerp is taboe, alles wordt besproken.
Veelgestelde vragen
Wat is afleggen bij een overlijden?
Afleggen is de eerste verzorging na het overlijden: ogen en mond sluiten, het lichaam wassen, verzorgen en aankleden, zodat de overledene opgebaard kan worden.
Wie doet het afleggen?
Vaak een verpleegkundige, verzorgende of de uitvaartverzorger. Familie kan meehelpen of het zelf doen, als zij dat willen.
Wat is een lijk?
Een lijk is het lichaam van een overleden mens. Het is een neutraal woord dat ook in de wet en in de uitvaartzorg wordt gebruikt.
Is het woord lijk respectloos?
Nee, het is een feitelijk woord. Of het hard klinkt, hangt vooral af van je eigen associatie. In gesprekken met nabestaanden kun je het beste hun eigen woorden volgen.
Een volgende stap
Stappenplan na overlijden
Wat moet er wanneer gebeuren? Het stappenplan zet het voor je op een rij, van de eerste uren tot de weken erna.
Open het stappenplan →Ondernemers in Opbaren & Verzorging die hierbij kunnen helpen
Alle ondernemers in Opbaren & Verzorging in de gids →Getoond omdat dit artikel over dit onderwerp gaat. Geen commissie, geen bemiddeling; je neemt zelf contact op. De volgorde is alfabetisch.

De Laatste Z
Een mooi en natuurlijk afscheid, zonder zichtbare koeling. Met thanatopraxie kan uw dierbare een natuurlijke uitstraling behouden en is er alle ruimte om thuis of in een uitvaartcentrum afscheid te nemen. De Laatste Z biedt specialistische postmortale zorg met aandacht voor ieder detail.

Inze Meijer Cosmetisch verzorger
Zwolle
Inze Meijer uit Zwolle verzorgt overledenen met camouflage, postmortale make-up en cosmetische verzorging. Met rust, aandacht en vakmanschap zorgt zij dat je dierbare er vertrouwd en verzorgd uitziet, zodat je op een fijne manier afscheid kunt nemen.