
Van taboe naar wet: 40 jaar discussie over euthanasie
Euthanasie was veertig jaar geleden nog onderwerp van een felle maatschappelijke discussie. Hoe veranderde de kijk op een zelfgekozen levenseinde in Nederland?
Hoeveel invloed mag iemand zelf hebben op het eigen levenseinde? Die vraag houdt Nederland al tientallen jaren bezig. Wat tegenwoordig wettelijk is geregeld, was in de jaren tachtig nog onderwerp van stevige discussies onder artsen, ethici, religieuze organisaties en juristen.
Een werkboek uit 1986, samengesteld door medische studenten in Amsterdam en getiteld Met de dood voor ogen, laat zien hoe verschillend er destijds over euthanasie werd gedacht. Sommige auteurs vonden dat mensen zelf zeggenschap moesten hebben over hun levenseinde wanneer het lijden ondraaglijk werd. Anderen vonden dat het beëindigen van een mensenleven nooit een medische taak mocht zijn.
De discussie ging niet alleen over de vraag of euthanasie toegestaan moest worden, maar ook over de rol van artsen, de grenzen van medische zorg en de betekenis van zelfbeschikking.
Van maatschappelijke discussie naar wettelijke regeling
Na jaren van maatschappelijke en politieke discussie trad op 1 april 2002 de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding in werking. Daarmee werd euthanasie onder strikte voorwaarden wettelijk geregeld.
De wet betekent niet dat iedereen recht heeft op euthanasie wanneer hij of zij daar om vraagt. Een arts is niet verplicht een verzoek in te willigen. Er moet onder meer sprake zijn van een vrijwillig en weloverwogen verzoek, uitzichtloos en ondraaglijk lijden en het ontbreken van een redelijke andere oplossing. Ook moet een onafhankelijke arts worden geraadpleegd.
Na uitvoering van euthanasie beoordeelt een Regionale Toetsingscommissie Euthanasie of de arts aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen heeft voldaan.

Euthanasie gaat inmiddels over meer dan alleen terminale ziekte
In de beginjaren van de maatschappelijke discussie lag de nadruk sterk op mensen die zich in de laatste fase van een terminale ziekte bevonden. Inmiddels komen ook andere situaties voor waarin mensen een euthanasieverzoek doen.
Denk aan mensen met chronische aandoeningen, psychiatrische aandoeningen, dementie of een stapeling van ouderdomsaandoeningen. Dat betekent niet dat deze omstandigheden automatisch recht geven op euthanasie. Voor iedere situatie gelden de wettelijke zorgvuldigheidseisen en er kunnen aanvullende medische en professionele eisen gelden.
Bij dementie speelt bijvoorbeeld de wilsbekwaamheid een belangrijke rol. In bepaalde situaties kan een eerder opgesteld schriftelijk euthanasieverzoek een rol spelen wanneer iemand niet meer in staat is zijn verzoek mondeling te bevestigen. Dat vraagt van artsen grote behoedzaamheid.
Ruim 10.000 euthanasiemeldingen in 2025
De cijfers laten zien hoe groot de rol van euthanasie inmiddels is binnen de Nederlandse gezondheidszorg. In 2025 ontvingen de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie 10.341 meldingen. Dat waren er 3,8 procent meer dan in 2024.
Bij 499 meldingen ging het om patiënten met een vorm van dementie. Bij 174 meldingen kwam het lijden grotendeels voort uit een of meer psychische aandoeningen. De overgrote meerderheid van de meldingen had betrekking op lichamelijke aandoeningen.
De commissies beoordeelden 10.334 meldingen als zorgvuldig. In zeven gevallen oordeelden zij dat niet aan alle wettelijke zorgvuldigheidseisen was voldaan.
Het gesprek over het levenseinde blijft belangrijk
De geschiedenis van euthanasie laat zien hoe sterk maatschappelijke opvattingen over sterven en zelfbeschikking kunnen veranderen. Tegelijkertijd blijven de vragen ingewikkeld. Waar ligt de grens tussen ondraaglijk lijden en de wens om niet verder te leven? Welke verantwoordelijkheid heeft een arts? En hoe ga je als familie om met een euthanasiewens van een dierbare?
Voor mensen die nadenken over hun eigen levenseinde kan het waardevol zijn om wensen en gedachten tijdig met naasten en een arts te bespreken. Ook wanneer iemand uiteindelijk geen euthanasie wil, kan het gesprek over behandelwensen, palliatieve zorg en de laatste levensfase veel duidelijkheid geven.
De discussie uit de jaren tachtig is daarmee niet verdwenen. De wet heeft een juridisch kader gegeven, maar de persoonlijke, medische en ethische vragen rond een zelfgekozen levenseinde blijven actueel.
Vragen die families hierover stellen
Ook vaak gevraagd
Hoe breek je als samenleving het taboe rondom de dood?
Het taboe rondom de dood wordt doorbroken door open gesprekken te voeren in families, scholen en de media. Initiatieven zoals Death Cafés (informele bijeenkomsten waar mensen open over de dood praten), de Death-Over-Dinner beweging en documentaires over palliatieve zorg helpen hierbij.
Wat is euthanasie en wanneer is het mogelijk?
Euthanasie is het opzettelijk beëindigen van het leven door een arts op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt. In Nederland is dit geregeld in de Wet toetsing levensbeëindiging (Wtl), sinds 1 april 2002.
De arts moet aan zes zorgvuldigheidseisen voldoen: het verzoek is vrijwillig en weloverwogen, het lijden is uitzichtloos en ondraaglijk, de patiënt is goed voorgelicht, er is geen redelijke andere oplossing, een onafhankelijke tweede arts is geraadpleegd en de uitvoering is medisch zorgvuldig. De arts meldt elke euthanasie bij de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie.
Is palliatieve sedatie hetzelfde als euthanasie?
Nee. Bij palliatieve sedatie is het doel om lijden te verlichten, niet om het leven te verkorten. De patiënt overlijdt aan de ziekte zelf en het overlijden geldt als een natuurlijke dood.
Bij euthanasie beëindigt een arts het leven op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt. Dat valt onder de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding, met strenge zorgvuldigheidseisen. Na euthanasie komt de gemeentelijke lijkschouwer langs; na palliatieve sedatie is dat niet nodig.
Zie ook de woordenlijst: Euthanasie.
Hoeveel mensen kiezen in Nederland voor euthanasie?
In 2025 ontvingen de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE) 10.341 meldingen van euthanasie. Dat is 6,0 procent van alle mensen die dat jaar in Nederland overleden. Het grootste deel van de meldingen gaat over mensen met kanker. Meestal voert de eigen huisarts de euthanasie uit.
De commissies, met daarin een jurist, een arts en een ethicus, toetsen achteraf elke melding. In vrijwel alle gevallen oordelen zij dat de arts zorgvuldig heeft gehandeld.
Lees meer in het jaarverslag op euthanasiecommissie.nl.
Een volgende stap
Stappenplan na overlijden
Wat moet er wanneer gebeuren? Het stappenplan zet het voor je op een rij, van de eerste uren tot de weken erna.
Open het stappenplan →Ondernemers in Opbaren & Verzorging die hierbij kunnen helpen
Alle ondernemers in Opbaren & Verzorging in de gids →Getoond omdat dit artikel over dit onderwerp gaat. Geen commissie, geen bemiddeling; je neemt zelf contact op. De volgorde is alfabetisch.

De Laatste Z
Een mooi en natuurlijk afscheid, zonder zichtbare koeling. Met thanatopraxie kan uw dierbare een natuurlijke uitstraling behouden en is er alle ruimte om thuis of in een uitvaartcentrum afscheid te nemen. De Laatste Z biedt specialistische postmortale zorg met aandacht voor ieder detail.

Inze Meijer Cosmetisch verzorger
Zwolle
Inze Meijer uit Zwolle verzorgt overledenen met camouflage, postmortale make-up en cosmetische verzorging. Met rust, aandacht en vakmanschap zorgt zij dat je dierbare er vertrouwd en verzorgd uitziet, zodat je op een fijne manier afscheid kunt nemen.